24 July, 2026 05:39 PM IST | Mumbai | Gujarati Mid-day Online Correspondent
DiAi Designsનાં ફાઉન્ડર અને ડિરેક્ટર દિશા શાહ
લેબ-ગ્રોન હીરા (Lab-grown diamonds) વિશે આજે પણ લોકોમાં અનેક ગેરસમજો અને અફવાઓ પ્રવર્તે છે. ઘણાં લોકો તેને નકલી પથ્થર અથવા કુદરતી હીરાની નબળી નકલ માને છે, પરંતુ વાસ્તવિકતા તેનાથી સાવ જુદી છે. ‘DiAi Designs’નાં ફાઉન્ડર અને ડિરેક્ટર દિશા શાહ સાથેની વાતચીતમાં લેબ-ગ્રોન હીરાની ગુણવત્તા, તેની નિર્માણપ્રક્રિયા અને ભારતમાં ઝડપથી વિકસતા તેના બજાર વિશે કેટલીક રસપ્રદ બાબતો જાણવા મળી. હીરાઉદ્યોગ સાથે પેઢીઓથી સંકળાયેલા પરિવારનો અનુભવ ધરાવતાં દિશા શાહ પાસેથી જાણીએ કે લેબ-ગ્રોન હીરા વિશેની કઈ માન્યતાઓ ખોટી છે, તેની અસલી ગુણવત્તા શું છે અને વર્તમાન સમયમાં ગ્રાહકો શા માટે તેની તરફ આકર્ષાઈ રહ્યા છે.
સામાન્ય રીતે એવું માનવામાં આવે છે કે લેબ-ગ્રોન હીરા કુદરતી હીરાનો વિકલ્પ અથવા નકલી પથ્થર છે. વાસ્તવમાં, લેબ-ગ્રોન અને કુદરતી હીરાની રાસાયણિક રચના તથા ભૌતિક ગુણધર્મો સમાન હોય છે. દેખાવ, સ્પર્શ અને ચમકની દૃષ્ટિએ પણ બંને વચ્ચે સામાન્ય આંખે તફાવત પારખવો અત્યંત મુશ્કેલ છે. બંને વચ્ચેનો મુખ્ય તફાવત તેમની નિર્માણપ્રક્રિયા અને ઉદ્ભવસ્થાનનો છે. કુદરતી હીરો કરોડો વર્ષ દરમિયાન પૃથ્વીના પેટાળમાં ઊંડે તૈયાર થાય છે, જ્યારે લેબ-ગ્રોન હીરો અદ્યતન ટેક્નોલોજીની મદદથી જમીનની ઉપર નિયંત્રિત વાતાવરણમાં તૈયાર કરવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયામાં થોડાં સપ્તાહમાં કુદરતી હીરાની રચના જેવી પરિસ્થિતિઓનું પુનરાવર્તન કરવામાં આવે છે. માત્ર જોઈને તેમની વચ્ચેનો તફાવત પારખવો મુશ્કેલ હોય છે, જોકે વિશિષ્ટ સાધનો અને તપાસની મદદથી તેમની ઉત્પત્તિ ઓળખી શકાય છે.
લેબ-ગ્રોન હીરા વિશે બજારમાં અનેક અફવાઓ ચાલે છે. તેમાં સૌથી સામાન્ય ગેરસમજ એ છે કે તે સાચા હીરા નથી અથવા તેમને ગુણવત્તાનું પ્રમાણપત્ર મળતું નથી. દિશા શાહના જણાવ્યા પ્રમાણે, ગુણવત્તાયુક્ત લેબ-ગ્રોન હીરા IGI અથવા SGL સર્ટિફિકેટ સાથે ઉપલબ્ધ હોય છે. કુદરતી હીરાની જેમ જ તેમને પણ 4C એટલે કે કટ, કલર, ક્લેરિટી અને કેરેટ, જેવા પેરામીટર્સના આધારે પ્રમાણિત કરવામાં આવે છે. તેથી લેબ-ગ્રોન હીરો ખરીદતી વખતે ગ્રાહકે તેનું સર્ટિફિકેટ અને ગ્રેડિંગ રિપોર્ટ ચોક્કસ ચકાસવા જોઈએ. લેબ-ગ્રોન હીરાના પુનઃવેચાણ મૂલ્ય અંગે પણ અનેક પ્રશ્નો ઊભા થાય છે. આ મુદ્દે સ્પષ્ટતા કરતાં દિશા શાહ જણાવે છે કે કુદરતી હીરાની સરખામણીએ તેની રિસેલ વેલ્યુ ચોક્કસ ઓછી હોય છે, પરંતુ તે શૂન્ય નથી. તેમના મતે, હીરાની ખરીદી નાણાકીય રોકાણ તરીકે કરવાને બદલે તેની સુંદરતા, ડિઝાઇન અને તેનો ઉપયોગ ધ્યાનમાં રાખીને કરવી જોઈએ.
લેબ-ગ્રોન હીરાને પર્યાવરણની દૃષ્ટિએ વધુ જવાબદારીપૂર્ણ પસંદગી તરીકે રજૂ કરવામાં આવે છે. જોકે તેના ઉત્પાદનમાં પણ ઊર્જાનો વપરાશ થાય છે, તેથી તેની પર્યાવરણીય અસરનું મૂલ્યાંકન કરતી વખતે ઉત્પાદન માટે ઉપયોગમાં લેવાતા ઊર્જાસ્રોતને ધ્યાનમાં લેવો જરૂરી છે.
વર્ષ ૨૦૧૮માં જ્યારે DiAi Designsની શરૂઆત થઈ ત્યારે ભારતમાં લેબ-ગ્રોન હીરા વિશેની ચર્ચા મર્યાદિત હતી. ત્યારથી વૈશ્વિક સ્તરે આ ક્ષેત્ર ઝડપથી વિકસ્યું છે અને આજે અબજો ડૉલરના ઉદ્યોગમાં પરિવર્તિત થયું છે. કંપની દ્વારા આપવામાં આવેલી માહિતી પ્રમાણે, ભારતમાં સુરત અને મુંબઈ દેશના ૯૮ ટકા લેબ-ગ્રોન હીરાનું ઉત્પાદન કરે છે. ભારત માટે રસપ્રદ પરિવર્તન એ છે કે વિશ્વ માટે મોટા પાયે લેબ-ગ્રોન હીરાનું ઉત્પાદન કરતો દેશ હવે તેના સૌથી ઝડપથી વિકસતા ઘરઆંગણાના બજારોમાંથી પણ એક બની રહ્યો છે. નવી પેઢીના ગ્રાહકો હીરાના મૂળ, કિંમત, ડિઝાઇન અને ઉપયોગ અંગે વધુ માહિતી મેળવીને ખરીદીનો નિર્ણય લે છે. આ બદલાતા અભિગમને કારણે ભારતમાં લેબ-ગ્રોન હીરાની સ્વીકૃતિ સતત વધી રહી છે.
દિશા શાહના જણાવ્યા અનુસાર, ભારતમાં યોગ્ય કટ ધરાવતા અને IGI-પ્રમાણિત એક કેરેટના લેબ-ગ્રોન હીરાની કિંમત હાલમાં ₹૩૫,૦૦૦થી ₹૫૫,૦૦૦ વચ્ચે છે. તેની સામે સમાન ગુણવત્તાનો કુદરતી હીરો ₹૨,૫૦,૦૦૦થી વધુ કિંમતનો થઈ શકે છે. કિંમતનો આ મોટો તફાવત ગ્રાહકોને સમાન બજેટમાં વધુ કેરેટનો હીરો, વધુ જટિલ ડિઝાઇન અથવા ઉચ્ચ ગુણવત્તાનો કટ પસંદ કરવાની સ્વતંત્રતા આપે છે. તેથી ઘણા ગ્રાહકો હવે ગણતરીપૂર્વક પોતાના બજેટમાં વધુ કેરેટ અને વધુ સારા ડિઝાઇન વિકલ્પો મેળવવા માટે લેબ-ગ્રોન હીરા તરફ વળી રહ્યા છે. ખાસ કરીને યુવા ખરીદદારો માટે હીરાની ખરીદી હવે માત્ર સંપત્તિ અથવા પરંપરાગત રોકાણ સાથે જોડાયેલી નથી રહી. તેમની પસંદગીમાં વ્યક્તિગત સ્ટાઇલ, રોજિંદો ઉપયોગ, આધુનિક ડિઝાઇન અને વાજબી કિંમત પણ મહત્ત્વનો ભાગ ભજવે છે.
છેલ્લાં બે વર્ષમાં હીરાની જ્વેલરી ખરીદતા ગ્રાહકોના અભિગમમાં નોંધપાત્ર પરિવર્તન આવ્યું છે. હવે લોકો માત્ર લગ્ન અથવા કોઈ વિશેષ પ્રસંગ માટે જ નહીં, પરંતુ રોજિંદા જીવનમાં સરળતાથી પહેરી શકાય તેવી ડાયમંડ જ્વેલરી પણ પસંદ કરી રહ્યા છે. DiAi Designs ખાતે સ્ટેટમેન્ટ રિંગ્સ, ફેશનેબલ બ્રેસલેટ્સ અને સવારથી સાંજ સુધી સરળતાથી પહેરી શકાય તેવી ડેઇલી-વેર એરિંગ્સ જેવી જ્વેલરીને વિશેષ પ્રોત્સાહન આપવામાં આવે છે. આવી ડિઝાઇન્સ ગ્રાહકોને પરંપરાગત પ્રસંગોની બહાર પણ હીરાની જ્વેલરી પહેરવાની તક આપે છે.
ત્રણ પેઢીથી હીરાના વ્યવસાય સાથે સંકળાયેલા પોતાના કૌટુંબિક અનુભવ અંગે વાત કરતાં દિશા શાહ જણાવે છે કે હીરાના કટિંગ, ગ્રેડિંગ અને ગુણવત્તાની ઊંડી સમજ ગ્રાહકોનો વિશ્વાસ જીતવામાં સૌથી મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. તેમના મતે, બદલાતા બજારમાં માત્ર આકર્ષક ડિઝાઇન પૂરતી નથી; ગ્રાહકને યોગ્ય માહિતી, પારદર્શક પ્રમાણપત્ર અને ગુણવત્તાની ખાતરી આપવી પણ એટલી જ જરૂરી છે.
લેબ-ગ્રોન હીરાની વધતી લોકપ્રિયતા હીરાબજારમાં આવી રહેલા મોટા પરિવર્તનનો સંકેત છે. કુદરતી અને લેબ-ગ્રોન હીરા વચ્ચે પસંદગી કરવી આખરે ગ્રાહકના બજેટ, ઉપયોગ, વ્યક્તિગત મૂલ્યો અને પસંદગી પર આધાર રાખે છે. પરંતુ એટલું સ્પષ્ટ છે કે લેબ-ગ્રોન હીરા હવે માત્ર કુદરતી હીરાના સસ્તા વિકલ્પ તરીકે નહીં, પરંતુ આધુનિક જ્વેલરી બજારની એક સ્વતંત્ર અને ઝડપથી વિકસતી શ્રેણી તરીકે સ્થાન બનાવી રહ્યા છે.
