ગરમીમાં છોડ સુકાઈ રહ્યા છે? કદાચ તમે એને વધુ પાણી આપીને મારી તો નથી રહ્યાને?

લોકો એવું માને છે કે તડકો વધુપડતો છે તો છોડને થોડું વધારે પાણી આપી દઉં, પણ ઘણી વાર ગરમીમાં છોડ વધુપડતા પાણીને કારણે મરી જતા હોય છે

પ્રતીકાત્મક તસવીર

ઉનાળાની શરૂઆત થતાં જ આપણે સૌ સૂર્યના પ્રકોપથી બચવા માટે ઠંડક શોધીએ છીએ. આવી જ રીતે આપણા ઘરના આંગણામાં કે બાલ્કનીમાં રહેલા છોડને જોઈને આપણને દયા આવે છે. લોકો એવું માની લે છે કે જેટલી વધારે ગરમી એટલું વધારે પાણી છોડને આપવું જોઈએ. આ જ ચક્કરમાં આપણે દિવસમાં બબ્બે વાર કૂંડાંઓને પાણીથી છલકાવી દઈએ છીએ. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે ઉનાળામાં છોડ તડકા કરતાં વધુ ઓવરવૉટરિંગ એટલે કે વધુપડતા પાણીને કારણે મરી જાય છે? ભીષણ ગરમીમાં પણ છોડના મોતનું સૌથી મોટું કારણ તીવ્ર તડકો નથી પરંતુ મૂળમાં જમા થયેલું વધારાનું પાણી છે. જો તમે પણ તમારા પ્રિય છોડને બચાવવા માગો છો તો પાણી આપવાની આ વૈજ્ઞાનિક અને પરંપરાગત રીતો સમજવી ખૂબ જરૂરી છે.

ઓવરવૉટrરિંગ છોડ માટે કાળ કેમ બને છે?

આપણે જ્યારે કૂંડાને પાણીથી પૂરેપૂરું ભરી દઈએ છીએ ત્યારે માટીમાં રહેલાં નાનાં-નાનાં  છિદ્રો બંધ થઈ જાય છે. છોડના મૂળને માત્ર પાણી જ નહીં, ઑક્સિજનની પણ જરૂર હોય છે. આ છિદ્રો જ્યારે પાણીથી ભરાઈ જાય છે ત્યારે મૂળનો દમ ઘૂંટાવા લાગે છે. પરિણામે મૂળ સડવા લાગે છે. નવાઈની વાત એ છે કે છોડ ઉપરથી લીલો દેખાતો હોવા છતાં મૂળ સડી જવાને કારણે એ અચાનક સુકાઈને ઢળી પડે છે. યાદ રાખો કે મૂળને પાણીની સાથે હવાની પણ એટલી જ જરૂર છે.

સૉઇલ પ્રેસ ટેસ્ટ અજમાવો

પાણી આપતાં પહેલાં હંમેશાં આ સરળ ટેસ્ટ કરો. તમારી આંગળીથી કૂંડાની ઉપરની માટીને જોરથી દબાવો. જો દબાવવાથી માટીમાં ખાડો પડે અને આંગળી પર ભેજ લાગે તો એનો અર્થ એ છે કે માટીમાં પૂરતું પાણી છે. આ સ્થિતિમાં પાણી આપવું એ છોડને મારવા સમાન છે. પાણી ત્યારે જ આપો જ્યારે માટી અડવાથી સૂકી અને સખત લાગે.

  માત્ર ઉપરની સપાટી પર ભરોસો ન કરો

ઘણી વાર ગરમીને કારણે કૂંડાની ઉપરની એક ઇંચ માટી સૂકી દેખાય છે, પરંતુ નીચે ભેજ સંગ્રહાયેલો હોય છે. એટલે તમારી આંગળીને માટીમાં એક-દોઢ ઇંચ ઊંડે સુધી નાખો. જો માટી તમારી આંગળી પર ચોંટી જાય અને ઠંડકનો અનુભવ થાય તો છોડને પાણીની જરૂર નથી. જો માટી ખરી જાય તો જ એને પાણી આપો.

  પાણી શોષવાની ગતિ પર ધ્યાન આપો

તમે જ્યારે પાણી આપો છો ત્યારે માટી કેવી રીતે પ્રતિક્રિયા આપે છે એ જુઓ. જો પાણી નાખતાંની સાથે જ એ તરત ગાયબ થઈ જાય તો સમજી લો કે છોડ ખૂબ તરસ્યો હતો અને માટી અંદર સુધી સુકાઈ ગઈ હતી. જો પાણી માટીની ઉપર લાંબો સમય સુધી તરે છે તો એના અર્થ બે હોઈ શકે : કાં તો માટીમાં પહેલેથી જ પાણી છે અથવા તમારી માટી ખૂબ જ સખત (ઠોસ) થઈ ગઈ છે જે પાણીને અંદર જવા દેતી નથી.

 કૂંડાના પ્રકાર મુજબ પાણીનું આયોજન

તમારો છોડ કેવા કૂંડામાં છે એના પર પાણીની જરૂરિયાતનો મોટો આધાર રહેલો છે.

માટીનું કૂંડું : આ કૂંડું કુદરતી રીતે છિદ્રાળુ હોય છે અને શ્વાસ લઈ શકે છે. એ વધારાનું પાણી શોષી લે છે અને મૂળને ઠંડક આપે છે. ઉનાળામાં માટીના કૂંડામાં રહેલા છોડને લગભગ રોજ પાણીની જરૂર પડે છે.

પ્લાસ્ટિક કે સિરૅમિકનું કૂંડું : આ કૂંડું પાણીને અંદર જ રોકી રાખે છે. એમાં બાષ્પીભવન ઓછું થાય છે એટલે પાણી આપતી વખતે ખૂબ જ સાવધાની રાખવી જોઈએ. વધુપડતું પાણી અહીં જલદી નુકસાન કરે છે.

પાણી આપવાનો સાચો સમય કયો?

ગરમીમાં સમયનું મહત્ત્વ સૌથી વધુ છે. ક્યારેય બપોરના તીવ્ર તડકામાં પાણી ન આપવું જોઈએ. બપોરે પાણી આપવાથી માટી ગરમ હોય છે અને એ ગરમ પાણી ઊકળવા જેવી અસર પેદા કરે છે જેનાથી નાજુક મૂળ બળી જાય છે. સૂર્યોદય સમયે પાણી આપવાથી છોડને આખા દિવસની ગરમી સામે લડવાની શક્તિ મળે છે. વધારાનો ભેજ સાંજ સુધીમાં ઊડી જાય છે એટલે ફૂગ લાગવાનો ભય રહેતો નથી. જો સવારે શક્ય ન હોય તો સૂર્યાસ્ત પછી પાણી આપી શકાય, જેથી રાતભર છોડ ઠંડક અનુભવે.

ગરમીમાં છોડને માત્ર પાણીની જ નહીં, તમારી સાચી દેખરેખની પણ જરૂર છે. ભરી-ભરીને પાણી આપવાને બદલે જરૂરિયાત મુજબ પાણી આપીને તમે તમારા બગીચાને આ આકરી લૂ માં પણ હર્યોભર્યો રાખી શકો છો.