26 May, 2026 04:31 PM IST | Mumbai | Gujarati Mid-day Online Correspondent
પ્રતીકાત્મક તસવીર (તસવીર સૌજન્યઃ એઆઇ)
ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ અને પરિવારોમાં વિદેશમાં શિક્ષણ મેળવવાની આકાંક્ષા હંમેશાં મજબૂત રહી છે, પરંતુ બદલાતા સમય સાથે હવે આ સપનાને પૂરું કરવાનો અભિગમ ઝડપથી બદલાઈ રહ્યો છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ તાજેતરમાં નાગરિકોને બિનજરૂરી વિદેશ પ્રવાસ ઘટાડવા અને સ્થાનિક પ્રાથમિકતાઓને મજબૂત કરવા પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા. તેમના આ સૂચન બાદ, હવે શૈક્ષણિક ક્ષેત્રે પણ એ વાત પર ચર્ચા શરૂ થઈ છે કે કેવી રીતે ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ વધુ ટકાઉ અને નાણાકીય રીતે સંતુલિત પદ્ધતિથી વૈશ્વિક તકોનો લાભ લઈ શકે. આ બદલાતા વાતાવરણમાં `ટ્રાન્સનેશનલ એજ્યુકેશન` (Transnational Education - TNE) ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ માટે આંતરરાષ્ટ્રીય શિક્ષણના સૌથી સુસંગત અને ભવિષ્ય માટે તૈયાર મોડેલ તરીકે ઉભરી રહ્યું છે.
છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં વિદેશમાં અભ્યાસ કરવો ઘણો મોંઘો થઈ ગયો છે. યુએસ (US), યુકે (UK), કેનેડા અને ઓસ્ટ્રેલિયા જેવા દેશોમાં વધતી ટ્યુશન ફી, રહેવાનો ખર્ચ, ચલણમાં ઉતાર-ચઢાવ અને વિઝા ફીમાં થતા ફેરફારોને કારણે વિદ્યાર્થીઓ અને વાલીઓ હવે વિદેશી શિક્ષણ અંગે ખૂબ જ સાવધ બન્યા છે. પરિવારો હવે માત્ર એ નથી પૂછતા કે વિદ્યાર્થીએ ક્યાં ભણવું જોઈએ, પરંતુ એ પણ વિચારે છે કે શું આ મોડેલ નાણાકીય રીતે પરવડે તેવું છે અને તેનાથી લાંબા ગાળે મજબૂત કરિયર આઉટકમ્સ (પરિણામો) મળશે કે નહીં અગાઉ વૈશ્વિક શિક્ષણનો અર્થ માત્ર સ્ટડી વિઝા મેળવીને વિદેશમાં સ્થાયી થવાનો જ થતો હતો, પરંતુ આજે વિદ્યાર્થીઓ તુરંત સ્થળાંતર કર્યા વિના આંતરરાષ્ટ્રીય એક્સપોઝર, વૈશ્વિક સ્તરે માન્યતા પ્રાપ્ત ડિગ્રી અને મજબૂત રોજગારીની તકો પૂરી પાડે તેવા વિકલ્પો શોધી રહ્યા છે.
ટ્રાન્સનેશનલ એજ્યુકેશન (TNE) એટલે એવું આંતરરાષ્ટ્રીય શિક્ષણ જે યુનિવર્સિટીના પોતાના દેશની બહાર અન્ય દેશોમાં ક્રેડિટ ટ્રાન્સફર, આર્ટિક્યુલેશન એગ્રીમેન્ટ્સ, બ્રાન્ચ કેમ્પસ અને સહયોગી યુનિવર્સિટી ભાગીદારી દ્વારા પ્રદાન કરવામાં આવે છે.
સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, TNE મોડેલ વિદ્યાર્થીઓને તેમની આંતરરાષ્ટ્રીય ડિગ્રીની સફરનો પ્રારંભિક ભાગ ભારતમાં જ શરૂ કરવાની સુવિધા આપે છે અને ત્યારબાદ તેઓ આગળના અભ્યાસ માટે વિદેશ ટ્રાન્સફર થઈ શકે છે. આ ઉપરાંત, તેઓ ભારતમાં જ રહીને વૈશ્વિક સંસ્થાઓના સહયોગથી ચાલતા આંતરરાષ્ટ્રીય કાર્યક્રમોનો અભ્યાસ પણ કરી શકે છે. આ મોડેલ વિદેશી ટ્યુશન ફી, રહેવાના ખર્ચ અને વિઝા સંબંધિત અનિશ્ચિતતાઓ વચ્ચે પરિવારોને એક મોટો નાણાકીય સહારો આપે છે.
ભારતીય શાળાઓમાંથી સીધા વિદેશી યુનિવર્સિટીઓમાં જતા વિદ્યાર્થીઓ માટે ત્યાંની શિક્ષણ પદ્ધતિ, ક્લાસરૂમ કલ્ચર, કોમ્યુનિકેશન શૈલી અને સ્વતંત્ર લર્નિંગ ફ્રેમવર્ક સાથે તાલમેલ મિલાવવો ઘણીવાર મુશ્કેલ બને છે. TNE મોડેલ આ સમસ્યાનો સુંદર ઉકેલ લાવે છે. ભારતમાં અભ્યાસ શરૂ કરીને વિદેશી કેમ્પસમાં ટ્રાન્સફર થવાથી વિદ્યાર્થીઓનો વૈશ્વિક શિક્ષણ તરફનો બદલાવ ખૂબ જ ક્રમિક (gradual) અને સરળ બને છે. વિદ્યાર્થીઓ વિદેશ જતા પહેલાં જ આંતરરાષ્ટ્રીય શૈક્ષણિક ધોરણોથી પરિચિત થઈ જાય છે, જે તેમનામાં શૈક્ષણિક આત્મવિશ્વાસ અને સંવાદની કુશળતા વધારે છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય યુનિવર્સિટીઓ હવે ભારતને માત્ર વિદ્યાર્થીઓ મેળવવા માટેના સ્ત્રોત તરીકે નથી જોતી, પરંતુ એક લાંબા ગાળાના વ્યૂહાત્મક શૈક્ષણિક બજાર તરીકે સ્વીકારે છે. આ કારણે વૈશ્વિક યુનિવર્સિટીઓ અને ભારતીય સંસ્થાઓ વચ્ચે ટ્રાન્સફર મોડેલ્સ અને કરિક્યુલમ ભાગીદારી ઝડપથી વધી રહી છે. હાલમાં ટ્રાન્સફર અને ટ્વિનિંગ પ્રોગ્રામ (Transfer and Twinning Programmes) ખૂબ જ પ્રાયોગિક અને સુલભ માધ્યમ સાબિત થઈ રહ્યા છે. સામાન્ય રીતે 1+2 અથવા 2+2 ના માળખામાં બનેલા આ પ્રોગ્રામ્સ અંતર્ગત વિદ્યાર્થીઓ તેમની ડિગ્રીના શરૂઆતના એક કે બે વર્ષ ભારતમાં પૂરા કરે છે અને બાકીના સમયગાળા માટે વિદેશની પાર્ટનર યુનિવર્સિટીમાં ટ્રાન્સફર થાય છે. આનાથી શિક્ષણ અને રહેવાનો એકંદર ખર્ચ ઘણો ઘટી જાય છે. ભારત સરકારની રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ (NEP) 2020 પણ વૈશ્વિક યુનિવર્સિટીઓ અને ભારતીય સંસ્થાઓ વચ્ચેના આવા સહયોગને પ્રોત્સાહન આપી રહી છે, જે ભારતને વૈશ્વિક જ્ઞાનના હબ તરીકે સ્થાપિત કરવામાં મદદ કરશે. આંતરરાષ્ટ્રીય શિક્ષણનું આખું લેન્ડસ્કેપ હવે વધુ વિદ્યાર્થી-કેન્દ્રિત મોડેલો તરફ આગળ વધી રહ્યું છે, જે વૈશ્વિક એક્સપોઝરની સાથે સાથે સુલભતા, અનુકૂલનક્ષમતા અને રોજગારીને વધુ પ્રાધાન્ય આપે છે. ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ માટે ટ્રાન્સનેશનલ એજ્યુકેશન (TNE) એ માત્ર એક વૈકલ્પિક મોડેલ નથી, પરંતુ બદલાતી નાણાકીય વાસ્તવિકતાઓ અને શૈક્ષણિક વાતાવરણ વચ્ચે આગામી પેઢી માટે સૌથી સંતુલિત અને ફ્યુચર-રેડી અભિગમ છે.
(અહેવાલ/વિચારો: અમિત ગર્ગ, કો-ફાઉન્ડર, `ધ વર્લ્ડગ્રેડ`)
