16 January, 2026 09:18 PM IST | Mumbai | Gujarati Mid-day Online Correspondent
પ્રતીકાત્મક તસવીર (સૌજન્ય: મિડ-ડે)
સેન્ટ્રલ કન્ઝ્યુમર પ્રોટેક્શન ઓથોરિટી (CCPA) એ મેટા, એમેઝોન, ફ્લિપકાર્ટ અને મીશો સહિત અનેક ઈ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ પર ગેરકાયદેસર વોકી-ટોકીના વેચાણ સામે કડક કાર્યવાહી કરી છે. CCPA એ આ ચાર કંપનીઓ પર દરેકને રૂ. 10 લાખનો દંડ ફટકાર્યો છે. આ ઉપરાંત, ચિમિયા, જિયોમાર્ટ, ટોક પ્રો અને માસ્કમેન ટોય્ઝને રૂ. 1 લાખનો દંડ ફટકારવામાં આવ્યો છે. કુલ આઠ કંપનીઓ પર રૂ. 44 લાખનો દંડ ફટકારવામાં આવ્યો છે.
ગ્રાહક સુરક્ષા અધિનિયમ, 2019 અને ટેલિકોમ કાયદાઓનું ઉલ્લંઘન કરીને અનધિકૃત વોકી-ટોકીને સૂચિબદ્ધ અને વેચતા ઈ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ્સ સામે CCPA એ સ્વતઃ કાર્યવાહી શરૂ કરી છે. વિવિધ પ્લેટફોર્મ્સ પર 16,970 થી વધુ બિન-અનુપાલન ઉત્પાદનોની સૂચિબદ્ધતા ઓળખાયા પછી, 13 ઈ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ્સ જેમ કે ચિમિયા, જિયોમાર્ટ, ટોક પ્રો, મીશો, માસ્કમેન ટોય્ઝ, ટ્રેડઇન્ડિયા, અંતરિક્ષ ટેક્નોલોજીસ, વરદાનમાર્ટ, ઇન્ડિયામાર્ટ, મેટા પ્લેટફોર્મ્સ ઇન્ક (ફેસબુક માર્કેટપ્લેસ), ફ્લિપકાર્ટ, ક્રિષ્ના માર્ટ અને એમેઝોનને નોટિસ જારી કરવામાં આવી હતી.
CCPA એ શોધી કાઢ્યું કે વોકી-ટોકી (પર્સનલ મોબાઇલ રેડિયો - PMR) ઘણા પ્લેટફોર્મ પર વેચાઈ રહ્યા હતા જે નિર્ધારિત ફ્રીક્વન્સી બેન્ડની બહાર કાર્યરત હતા, જરૂરી ETA (ઉપકરણ પ્રકાર મંજૂરી) પ્રમાણપત્રનો અભાવ હતો, અને લાઇસન્સિંગ માહિતીનો અભાવ હતો. કાયદા અનુસાર, ફક્ત 446.0–446.2 MHz ફ્રીક્વન્સી બેન્ડમાં કાર્યરત વોકી-ટોકીનો જ લાઇસન્સ વિના ઉપયોગ કરવાની મંજૂરી છે.
ફ્લિપકાર્ટ પર હજારો વોકી-ટોકી વેચાયા હતા જેમાં ખોટી અથવા બિલકુલ ફ્રીક્વન્સી માહિતી નહોતી. એમેઝોન પર ઘણી લિસ્ટિંગ યોગ્ય પ્રમાણપત્ર વિના પણ મળી આવી હતી. મીશો પર એક જ વિક્રેતાએ હજારો યુનિટ વેચ્યા હતા પરંતુ જરૂરી માહિતી આપવામાં નિષ્ફળ ગયા હતા. ફેસબુક માર્કેટપ્લેસ પર વારંવાર ઉલ્લંઘન કરતી લિસ્ટિંગ પોસ્ટ કરવામાં આવી હતી. નોટિસ મળ્યા પછી કેટલાક પ્લેટફોર્મ્સે લિસ્ટિંગ દૂર કરી દીધી હતી, પરંતુ CCPA એ જણાવ્યું હતું કે ફક્ત દૂર કરવું પૂરતું નથી; નિવારણ પણ જરૂરી છે.
ઘણી કંપનીઓએ દલીલ કરી હતી કે તેઓ ફક્ત "પ્લેટફોર્મ" છે અને વેચનાર માટે જવાબદાર નથી. જો કે, CCPA એ આ દલીલને નકારી કાઢી હતી, એમ કહીને કે જો કોઈ પ્લેટફોર્મ વેચાણને સરળ બનાવે છે, તો તેણે યોગ્ય ખંતનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ. CCPA એ હવે ઈ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ પર રેડિયો સાધનોના વેચાણ માટે નવી માર્ગદર્શિકા જારી કરી છે. આ માર્ગદર્શિકાઓમાં ફ્રીક્વન્સી અને ETA ચકાસણીની જરૂર છે, ખોટી અથવા ગેરમાર્ગે દોરતી જાહેરાતોને પ્રતિબંધિત કરવામાં આવે છે, અને સ્વચાલિત દેખરેખ પ્રણાલીઓની જરૂર પડે છે, અને પ્લેટફોર્મને પોતાનું ઓડિટ કરવાની જરૂર પડે છે.
CCPA એ ચેતવણી આપી હતી કે અમાન્ય વોકી-ટોકી પોલીસ, આપત્તિ વ્યવસ્થાપન અને કટોકટી સેવાઓ માટે સંદેશાવ્યવહારમાં વિક્ષેપ પાડી શકે છે, જે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે ખતરો ઉભો કરી શકે છે. વર્તમાન નિયમો હેઠળ, લાઇસન્સિંગ મુક્તિ ફક્ત 446.0-446.2 MHz બેન્ડમાં કાર્યરત PMRs પર જ લાગુ પડે છે. શોર્ટ રેન્જ રેડિયો ફ્રીક્વન્સી ડિવાઇસીસના ઉપયોગ નિયમો, 2018 ના નિયમ 5 માં, ઉત્પાદકો અને વેચાણકર્તાઓએ આવા ઉપકરણોની આયાત, વેચાણ અથવા સંચાલન કરતા પહેલા ETA (પરવાનગી અને અધિકૃતતા) મેળવવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો છે.a