21 September, 2026 05:49 PM IST | Mumbai | Gujarati Mid-day Correspondent
સ્વામી સચ્ચિદાનંદ (સૌજન્ય : મિડ-ડે)
આપણા સમાજમાં સદીઓથી એક ઘાતક માનસિકતા ઘર કરી ગઈ છે:
‘જેવાં નસીબ’, ‘પ્રારબ્ધમાં લખ્યું હશે એ થશે’ કે ‘બધું ઈશ્વરની મરજીથી થાય છે’. આ શબ્દો સાંભળવામાં ભલે ધાર્મિક લાગે; વાસ્તવમાં એ આળસ, કાયરતા અને પલાયનવાદનો ઢાંકપિછોડો છે. જ્યાં સુધી પ્રજા પ્રારબ્ધના ભરોસે બેસી રહેશે ત્યાં સુધી એનો કે દેશનો સાચો વિકાસ ક્યારેય શક્ય નથી.
જો પ્રારબ્ધ ભૂતકાળનાં કર્મોનું ફળ હોય તો વર્તમાન ભવિષ્યનું પ્રારબ્ધ ઘડનારો પુરુષાર્થ છે. જો ભૂતકાળ તમારા હાથમાં નહોતો તો વર્તમાન તો પૂરેપૂરો તમારા હાથમાં છે. જે ક્ષણે તમે હાથ જોડીને ‘જેવાં નસીબ’ કહીને બેસી જાઓ છો એ ક્ષણે તમે તમારી વિચારશક્તિ અને શ્રમશક્તિનું અપમાન કરો છો. ઇતિહાસ સાક્ષી છે કે જે પ્રજાએ નસીબ, ગ્રહો કે ચમત્કારોના ભરોસે દિવસો કાઢ્યા તે પ્રજા સદીઓ સુધી ગુલામ બનીને રહી. વિદેશી આક્રમણકારો આવ્યા ત્યારે મંદિરોમાં બેસીને ચમત્કારની પ્રાર્થના કરનારાઓ પરાજિત થયા; કારણ કે યુદ્ધના મેદાનમાં પુરુષાર્થ અને શૌર્યથી જીતાય છે, માત્ર માળા ફેરવવાથી નહીં.
ઈશ્વરે મનુષ્યને બે હાથ, બે પગ અને વિચારવા માટે વિવેકબુદ્ધિ આપી છે. આ સાધનો વાપરવાને બદલે માત્ર મંદિરના દરવાજે ભીખ માગવી એ ઈશ્વરના વરદાનનું અપમાન છે. કાગડો પણ પોતાનો ખોરાક શોધવા માટે પાંખો ફફડાવે છે તો બુદ્ધિશાળી માણસ ભાગ્યના ભરોસે ભૂખ્યો કેમ બેસી રહે? ઈશ્વર પણ તેની જ મદદ કરે છે જે પોતાની મદદ જાતે કરે છે.
આજના યુગમાં વિજ્ઞાન, ટેક્નૉલૉજી અને ઉદ્યોગજગતમાં જે દેશો આગળ નીકળી ગયા છે તેમણે ભાગ્યને નહીં પણ પરિશ્રમને કેન્દ્રમાં રાખ્યો છે. આપણે ત્યાં યુવાનો કુંડળીઓ મેળવવામાં, નંગ પહેરવામાં અને દોરા-ધાગા કરવામાં જેટલો સમય અને નાણાં બગાડે છે એટલી મહેનત જો અભ્યાસ કે વ્યવસાયમાં કરે તો ચમત્કાર જાતે જ સર્જાય.
ક્યારેય ભૂલતા નહીં કે ભાગ્ય એ કોઈ અદૃશ્ય તાળું નથી જે આપણને બાંધી રાખે. સાચો કર્મયોગ એ છે કે પરિણામની ચિંતા કર્યા વિના, કોઈ પણ કામને નાનું ગણ્યા વગર, પૂરી તાકાત અને ઈમાનદારીથી એમાં ઝંપલાવવું. પરસેવો પાડીને મેળવેલો રોટલો જ માણસને આત્મગૌરવ આપે છે. સમાજે હવે ભાગ્યની લાચારી છોડીને પુરુષાર્થની આરાધના કરવી પડશે, કારણ કે પુરુષાર્થ જ પ્રગતિનું એકમાત્ર સત્ય છે અને આ જ સત્યથી માણસ પોતાનું જીવન અને ભવિષ્ય બદલી શકે છે.
