04 April, 2026 01:48 PM IST | Mumbai | Dr. Rishita Bochia Joshi
તસવીર ડિઝાઇનઃ કિશોર સોસા
સુંદર અને ટકાઉ ઘર બનાવવા મજબૂત પાયો, સારી અને યોગ્ય સામગ્રી તેમજ કુશળ કામદારોની જરૂર પડે છે તેમ આપણા શરીરનું સર્વાંગી સ્વાસ્થ્ય જળવાય તે માટે ખોરાક, કસરત અને મનની સ્વસ્થતા જરૂરી છે. ખોરાક આપણા શરીરને ઊર્જા આપે છે. નિયમિત કસરત શરીરને મજબૂત બનાવે છે, સાથે સાથે મનને તેજ અને તણાવમુક્ત રાખે છે. આમ સર્વાંગી સ્વાસ્થ્ય માટે તન અને મન બન્ને સ્વસ્થ હોવા ખૂબ જરુરી છે. સોશ્યલ મીડિયા જ્યારે આંગળીના ટેરવે છે ત્યારે સરળતાથી માહિતી મળી જાય કે, સર્વાંગી સ્વાસ્થ્ય માટે શું ખાવું જોઈએ? ડાયટિંગમાં કઈ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું? કઈ કસરત કરવી જોઈએ? માનસિક શાંતિ માટે શું જરુરી છે? વગેરે વગેરે બધી જ માહિતી મળી જાય છે. પરંતુ વ્યક્તિ દીઠ દરેક બાબત જુદી-જુદી હોય છે. પણ સર્વાંગી સ્વાસ્થ્યને લગતી કેટલીક બાબતો બહુ કૉમન હોય છે. તમને મૂંઝવણ થતી હોય કે સુખાકારી અને સર્વાંગી સ્વાસ્થ્ય માટે શું કરવું તો ગુજરાતી મિડ-ડે ડોટ કોમ તમારી માટે લઈને આવ્યું છે – ‘હેલ્થ ફંડા’ (Health Funda). જેમાં દર શનિવારે ‘હેલ્થ એન ફૂડવિલા’ (Health n Foodvilla)નાં ડાયટિશન અને ફૂડ ન્યુટ્રિશનિસ્ટ, હોલિસ્ટિક ફંક્શનલ હેલ્થ કૉચ ડૉ. રિશિતા બોચિયા જોષી (Dr. Rishita Bochia Joshi) ખોરાક, શારિરીક સ્વાસ્થ્ય અને માનસિક સ્વાસ્થ્યને લગતા વિષયો પર આપણી સાથે વાત કરશે.
આજના ‘હેલ્થ ફંડા’ના એપિસોડમાં ડૉ. રિશિતા બોચિયા જોષી વાત કરે છે, ‘સાઇલન્ટ થાઇરોઇડ’ વિશે.
આખી રાતની ઊંઘ પછી પણ થાક અનુભવવો, કોઈ ચોક્કસ કારણ વગર અચાનક વજન વધવું, વાળ અતિશય ખરવા, તણાવ વધવો, મૂડ સ્વિંગ થવા, વગેરે વગેરે… શું આ ખરેખર લાઇફસ્ટાઇલને કારણે થતી સમસ્યા છે? કે પછી કોઈક રોગના છૂપા લક્ષણો છે? ઘણીવાર અવગણવામાં આવતા હોય પણ શરીરમાં ગંભીર બીમારીના સંકેતો તો નથી ને?!
જોકે, શરીર આપણને જે સંકેતો આપે તેને અવગણવા જોઈએ નહીં અથવા સામાન્ય તરીકે સ્વીકારવા જોઈએ નહીં. તે સંકેતો તરફ ધ્યાન આપવાની અને તેને સમજવાની જરૂર છે.
આ બધા સંકેતો છે ‘સાઇલન્ટ થાઇરોઇડ’ના. ભારતમાં ડૉક્ટરો ‘સાઇલન્ટ થાઇરોઇડ’ને ઉપેક્ષિત રોગ તરીકે ઓળખાવે છે.
ભારતમાં તાજેતરના અહેવાલો ચિંતાજનક વલણ દર્શાવે છે - વધુને વધુ લોકોને થાઇરોઇડની સમસ્યા છે પરંતુ તેઓ તેના વિશે જાણતા નથી. ઘણા લોકો લક્ષણોને અવગણે છે, વિચારે છે કે તે ફક્ત તણાવ છે અથવા રોજિંદા જીવનનો ભાગ છે.
આ સંખ્યા ખૂબ જ ચિંતાજનક છે. ભારતમાં લગભગ 40-50 મિલિયન લોકો થાઇરોઇડની સમસ્યાઓથી પ્રભાવિત છે, જે તેને દેશની સૌથી સામાન્ય સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓમાંની એક બનાવે છે.
લગભગ ૧૦ માંથી ૧ પુખ્ત વયના લોકો પહેલાથી જ હાઇપોથાઇરોડિઝમથી પીડાતા હોય છે, અને ઘણા અન્ય પ્રારંભિક અથવા ‘સબક્લિનિકલ’ તબક્કામાં છે - જ્યાં રિપોર્ટમાં એટલું સ્પષ્ટ ખબર નથી પડતી પરંતુ લક્ષણો ખૂબ જ હળવા હોય છે અથવા સ્પષ્ટ રીતે દેખાતા નથી.
અચાનક થતી બીમારીઓથી વિપરીત, થાઇરોઇડની સમસ્યાઓ તમને એક જ સમયે અસર નથી કરતી. તેના લક્ષણો ધીમે ધીમે તમારા રોજિંદા જીવનનો ભાગ બની જાય છે, તેથી તમને ખ્યાલ પણ નથી આવતો કે શરીરમાં કંઈક ખોટું થઈ રહ્યું છે.
સતત થાક લાગતો હોય તો એવું લાગે છે કે તે લાંબા કામના કલાકોને કારણે છે. વજનમાં વધારો થાય તો ઉંમર અથવા પૂરતી કસરત ન કરવાને કારણે થાય છે તેવું લાગે. મૂડ સ્વિંગ્સ ફક્ત તણાવ તરીકે લેવામાં આવે છે.
થાઇરોઇડ અસંતુલન પાછળ માત્ર એક જ કારણ નથી - તે ઘણા પરિબળોનું મિશ્રણ છે, અને તેમાંથી ઘણા ભારતમાં આજની જીવનશૈલી સાથે જોડાયેલા છે.
સતત તણાવ અને અનિયમિત ઊંઘ શરીરના હોર્મોનલ સંતુલનને ખલેલ પહોંચાડે છે
વધુ પડતું બેસવું અને હલનચલનનો અભાવ પાચનક્રિયાને ધીમી કરે છે.
આયોડિન, સેલેનિયમ અને આયર્ન જેવા મહત્વપૂર્ણ પોષક તત્વોનો અભાવ થાઇરોઇડ કાર્યને અસર કરે છે.
હાશિમોટો થાઇરોઇડાઇટિસ જેવી વધતી જતી સ્વયંપ્રતિરક્ષા સ્થિતિ.
પ્રદૂષણના સ્તરમાં વધારો, જે એકંદર હોર્મોન અને અંતઃસ્ત્રાવી સ્વાસ્થ્યને અસર કરી શકે છે.
સ્ત્રીઓમાં થાઇરોઇડનું જોખમ વધુ હોય છે. કારણ કે તેમના શરીરમાં ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન, ડિલિવરી પછી અને મેનોપોઝ દરમિયાન મોટા હોર્મોનલ ફેરફારો થાય છે.
થાઇરોઇડ ગ્રંથિ નાની હોઈ શકે છે, પરંતુ શરીરમાં તેની ભૂમિકા ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. તે ચયાપચય, ઉર્જા સ્તર, મૂડ, પાચન અને પ્રજનન ક્ષમતાને પણ નિયંત્રિત કરે છે.
વધતા વજનને નિયંત્રણમાં લાવવું મુશ્કેલ બને.
પાચનતંત્ર નબળું પડે.
વારંવાર ઉર્જાનો અભાવ લાગે, થાક અનુભવાય.
માનસિક સ્વાસ્થ્ય પર અસર થાય. ચિંતામાં રહો અને ખરાબ મૂડ જ રહે.
જો અવગણવામાં આવે તો તે ડાયાબિટીસ, કોલેસ્ટ્રોલ અને હૃદયની સમસ્યાઓનું જોખમ વધારી શકે છે.
નિયમિત આરોગ્ય તપાસથી શરૂઆત કરો, ખાસ કરીને જો તમને સતત થાઇરોઇડના લક્ષણો લાગતા હોય અથવા થાઇરોઇડની સમસ્યાઓનો કૌટુંબિક ઇતિહાસ હોય. વહેલા પરિક્ષણ કરવાથી તેનું સંચાલન કરવું ખૂબ સરળ બને છે.
થાઇરોઇડના સ્વાસ્થ્યને ટેકો આપવા માટે યોગ્ય માત્રામાં આયોડાઇઝ્ડ મીઠાનો ઉપયોગ કરો.
બદામ અને નટ્સ જેવા સેલેનિયમથી ભરપૂર ખોરાક ઉમેરો.
ખાતરી કરો કે તમને તમારા પાચનતંત્રને સંતુલિત રાખવા માટે પૂરતું પ્રોટીન અને ફાઇબર મળે છે.
યોગ્ય ઊંઘ લો - દરરોજ રાત્રે ઓછામાં ઓછા ૭ કલાક.
દરરોજ સક્રિય રહો - 30 મિનિટ ચાલવાથી પણ તમને પાચનક્રિયામાં મદદ મળે છે.
અલ્ટ્રા-પ્રોસેસ્ડ ફૂડ અને ખાંડનું સેવન ઓછું કરો.
સૌથી અગત્યનું - એવું વિચારવાનું બંધ કરો કે સતત લાગતો થાક એ સામાન્ય છે.
જ્યારે થાઇરોઇડ સ્વાસ્થ્યની વાત આવે છે, ત્યારે આજે તમે જે અવગણો છો તે ભવિષ્યમાં તમારા સ્વાસ્થ્યને અસર કરી શકે છે.
‘હેલ્થ ફંડા’ના આવતા શનિવારના એપિસોડમાં કેટલાક સરળ અને અસરકારક ખોરાક અને પીણાં વિશે વાત કરીશું, જેનો રોજિંદા આહારમાં સમાવેશ કરી શકો છો અથવા ટાળી શકો છો જેથી તમે થાઇરોઇડની સ્થિતિને વહેલી તકે નિયંત્રિત કરી શકો અથવા તેને સુધારી શકો.
થાઇરોઇડના શરૂઆતના તબક્કામાં દવા શરૂ કરવા માટે ઉતાવળ ન કરો - પહેલા યોગ્ય જીવનશૈલી અને આહાર સાથે તમારા સ્વાસ્થ્યને ફરીથી સેટ કરવાનો પ્રયત્ન કરજો.
(શબ્દાંકનઃ રચના જોષી)
