લાલ કે પીળાં શિમલા મરચાં કયાં વધારે હેલ્ધી?

લાલ અને પીળાં બન્ને શિમલા મરચાં પોષક તત્ત્વોથી ભરપૂર છે, પરંતુ બન્નેની પોષક પ્રોફાઇલમાં થોડો તફાવત છે. જાણો કયાં મરચાં કયા ફાયદા માટે વધુ યોગ્ય છે અને એને પકવવાની સાચી રીત કઈ છે

શિમલા મરચાં

શિમલા મરચાં છોડ પર સૌથી વધુ સમય રહે ત્યારે એ લીલાંમાંથી પીળાં અને છેલ્લે લાલ બને છે. લાલ મરચાં પૂરેપૂરાં પાકેલાં હોવાથી એમાં પોષક તત્ત્વોનું પ્રમાણ સૌથી વધુ હોય છે. લાલ શિમલા મરચાંમાં પીળાં મરચાં કરતાં ઘણું વધારે વિટામિન C હોય છે જે રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધારે છે. આમાં બિટા કૅરોટિનનું પ્રમાણ ખૂબ વધારે હોય છે, જે શરીરમાં વિટામિન Aમાં ફેરવાય છે અને આંખો તેમ જ ત્વચા માટે ઉત્તમ છે. લાલ મરચાંમાં લાઇકોપીન નામનું શક્તિશાળી ઍન્ટિ-ઑક્સિડન્ટ હોય છે જે કૅન્સર અને હૃદયની બીમારીઓ સામે રક્ષણ આપે છે. લાલ મરચાં સ્વાદમાં વધુ મીઠાં અને ખાવામાં ટેસ્ટી હોય છે. એ પચવામાં પણ હળવાં હોય છે. 
પીળાં શિમલા મરચાં લીલાં અને લાલ મરચાંની વચ્ચેના સ્ટેજનાં છે. એના પોતાના કેટલાક અનોખા ફાયદા છે. પીળાં શિમલા મરચાંમાં લ્યુટીન અને ઝેક્સેન્થિન નામનાં કૅરોટોનોઇડ્સ વધુ હોય છે. આ તત્ત્વો આંખોના પડદાને નુકસાન થતું અટકાવે છે અને ઉંમર સાથે આવતી આંખોની નબળાઈને રોકે છે. આમાં વાયોલાઝેન્થિન નામનું ખાસ પીળું ઍન્ટિ-ઑક્સિડન્ટ હોય છે જે શરીરમાં થતા અંદરના સોજાને ઘટાડવામાં મદદ કરે છે. લાલ મરચાં કરતાં પીળાં મરચાંમાં નૅચરલ શુગર અને કૅલરી થોડી ઓછી હોય છે જે વેઇટલૉસ માટે વધુ સારી પ્રોફાઇલ ધરાવે છે. એનો સ્વાદ હળવો અને થોડો ફ્રૂટી હોય છે જે શાકમાં વધુ ગળપણ નથી આપતો. 
જો તમને ઍન્ટિ-એજિંગ ત્વચા, હૃદયની તંદુરસ્તી અને વિટામિન C જોઈતું હોય તો લાલ શિમલા મરચાં પસંદ કરો. જો તમારે આંખોનું તેજ વધારવું હોય અને ઓછી કૅલરી જોઈતી હોય તો પીળાં શિમલા મરચાં વધુ સારાં છે. ન્યુટ્રિશનિસ્ટ હંમેશાં બન્નેને મિક્સ કરીને ખાવાની સલાહ આપે છે, જેથી શરીરને બધા જ ફાયદા મળી શકે. 
શિમલા મરચાંમાં વિટામિન C અને ઍન્ટિ-ઑક્સિડન્ટ્સ ભરપૂર માત્રામાં હોય છે. વિટામિન C ગરમી પ્રત્યે ખૂબ જ સંવેદનશીલ હોવાથી એને વધુ પડતું રાંધવાથી એનાં પોષક તત્ત્વો નાશ પામે છે. શિમલા મરચાંને આરોગવાની અને રાંધવાની સૌથી યોગ્ય રીતો નીચે મુજબ છે, જેથી એનાં પોષક તત્ત્વો બરાબર જળવાઈ રહે.

૧. કાચું ખાવું

મરચાં કાચાં ખાવાથી વિટામિન C અને બીજાં ઍન્ટિ-ઑક્સિડન્ટ્સ ૧૦૦ ટકા સુરક્ષિત રહે છે. લાલ અને પીળાં શિમલા મરચાંને પાતળાં લાંબાં કાપીને સૅલડમાં લીંબુ અને ચપટી મરી પાઉડર નાખીને ખાઈ શકાય. એને હમસ અથવા હેલ્ધી દહીંના ડીપ સાથે સ્નૅક્સ તરીકે પણ લઈ શકાય.

૨. સ્ટીમિંગ

શિમલા મરચાંને પાણીમાં ઉકાળવાને બદલે માત્ર વરાળથી પકવવાથી એનાં વિટામિન્સ પાણીમાં ઓગળીને નષ્ટ થતાં નથી. મરચાંના ટુકડાને સ્ટીમરમાં અથવા ચાળણી પર મૂકીને માત્ર બેથી ત્રણ મિનિટ માટે જ વરાળ આપો, જેથી એ થોડાં પોચાં થાય પણ એનો ક્રન્ચ જળવાઈ રહે.

૩. સ્ટીર-ફ્રાય

શિમલા મરચાંમાં રહેલા વિટામિન A (બિટા કૅરોટિન)ને શરીરમાં બરાબર પચવા માટે થોડા ફૅટી એસિડ (તેલ કે ઘી)ની જરૂર પડે છે. થોડા તેલમાં ઝડપથી સાંતળવાથી વિટામિન A વધુ સક્રિય બને છે. એક કડાઈમાં અડધી ચમચી ઑલિવ ઑઇલ, કોકોનટ ઑઇલ અથવા ગાયનું ઘી લો. હાઈ ફ્લેમ પર શિમલા મરચાંને માત્ર એકથી બે મિનિટ માટે જ સાંતળો. ચાઇનીઝ કે કૉન્ટિનેન્ટલ ડિશમાં આ રીત બેસ્ટ રહે છે.

૪. બેકિંગ અથવા રોસ્ટિંગ

જો તમારે શાક કે સૂપ બનાવવું હોય તો એને ધીમા તાપે કલાકો સુધી ઉકાળવાને બદલે અવનમાં અથવા તવા પર હળવું શેકી લો. આનાથી એનો સ્વાદ પણ વધશે અને પોષક તત્ત્વો પણ સુરક્ષિત રહેશે.

આ ભૂલ ન કરો

શિમલા મરચાં એકદમ નરમ પડી જાય અને એમનો રંગ બદલાઈ જાય ત્યાં સુધી એમને ક્યારેય ન રાંધો.
 એમને પાણીમાં ઉકાળીને એ પાણી ફેંકી દેવાની ભૂલ ન કરો, કારણ કે બધું જ વિટામિન C પાણી સાથે બહાર નીકળી જશે.
 શિમલા મરચાંને કાપ્યા પછી તરત જ વાપરી લેવું જોઈએ. કાપીને હવામાં ખુલ્લું રાખવાથી ઑક્સિડેશનની પ્રક્રિયાને કારણે એનાં ઍન્ટિ-ઑક્સિડન્ટ્સ ઓછાં થઈ જાય છે.