લિવ-ઇન : જવાબદારીથી ભાગી જવાનો શૉર્ટકટ કે સંબંધોને ચકાસવાનો નવો અભિગમ?

આપણે સ્વીકારવું પડશે કે આ જનરેશન લિવ-ઇનને જવાબદારીમાંથી ભાગવાનો રસ્તો નહીં પણ સંબંધોને સમજવાનો પ્રાયોગિક અભિગમ માને છે

પ્રતીકાત્મક તસવીર (તસવીર સૌજન્યઃ એઆઇ)

હમણાં સુરતના એક જાણીતા અને સંસ્કારી પરિવારના મોભી રૂબરૂ મળવા આવ્યા. તે મૂંઝવણમાં હતા. કહે કે મારો ૨૬ વર્ષનો દીકરો મુંબઈમાં મલ્ટિનૅશનલ કંપનીમાં છે. હમણાં તેણે ફોન કરીને કહ્યું કે તે ઑફિસની કલીગ સાથે લિવ-ઇનમાં રહેવા જઈ રહ્યો છે. તે વડીલે દીકરાને સમજાવ્યો કે આ આપણા સંસ્કાર નથી, પણ તેની દલીલ હતી કે મૅરેજની જંજાળમાં પડતાં પહેલાં અમે એકબીજાને પૂરી રીતે ચકાસવા માગીએ છીએ.

વડીલને આ વાત ગળે નહોતી ઊતરતી. આ વડીલ જેવી જ માનસિકતા મેટ્રો સિટીમાં રહેતા કે ભણવા-કમાવા જતા યુવાનોના અસંખ્ય વાલીઓની છે. એક તરફ પરંપરાગત લગ્નવ્યવસ્થાના સંસ્કારો છે અને બીજી તરફ પશ્ચિમી સંસ્કૃતિની અસર અને વ્યક્તિગત આઝાદીનો આગ્રહ રાખતી નવી જનરેશન છે.

આપણે સ્વીકારવું પડશે કે આ જનરેશન લિવ-ઇનને જવાબદારીમાંથી ભાગવાનો રસ્તો નહીં પણ સંબંધોને સમજવાનો પ્રાયોગિક અભિગમ માને છે. આ જનરેશન પોતાની આસપાસ અસંખ્ય લગ્નોને તૂટતાં, કોર્ટના ધક્કા ખાતાં અને પતિ-પત્નીને એક જ ઘરમાં જવાબદારીના નામે કડવાશ સાથે જીવતાં જુએ છે. આ કડવા અનુભવોમાંથી બચવા માટે તે ટ્રાયલ ઍન્ડ એરર પદ્ધતિ અપનાવવા માગે છે. જોકે સાઇકોલૉજી કંઈક જુદું પણ કહે છે.

જ્યાં સુધી સંબંધમાં સામાજિક કમિટમેન્ટ ન હોય ત્યાં સુધી નાના-નાના ખટરાગોમાં પણ સંબંધો બહુ ઝડપથી તૂટી જાય છે. જ્યારે મનમાં એવો ઑપ્શન ખુલ્લો હોય કે ‘ન ફાવે તો કાલે જુદા પડી જઈશું’ ત્યારે સંબંધને સાચવી રાખવા માટે જતું કરવાની ભાવના કેળવાતી નથી. જોકે આ વાત સમજાવવાની એક ચોક્કસ રીત છે.

સંતાન જ્યારે આવી કોઈ વાત કરે ત્યારે સીધા નૈતિકતાના પાઠ શીખવવાને બદલે કે ગુસ્સે થવાને બદલે શાંતિથી તેને સમજો. આજના બદલાતા સમયમાં યંગસ્ટર્સ ખૂબ પ્રૅક્ટિકલ બની ગયા છે. તેમના મિત્ર બનીને તેમને ટેમ્પરરી ઍટ્રૅક્શન અને હકીકત વચ્ચેનો તફાવત સમજાવો. જો સંતાન મક્કમ હોય તો તેને કાયદાકીય પાસાંઓ અને ભવિષ્યમાં એ સંબંધ ન ચાલે તો આવનારા ઇમોશનલ ટ્રૉમા વિશે સજાગ કરો.

લિવ-ઇન રિલેશનશિપ કાગળ પર ભલે સંબંધોને સમજવાનો નવો અભિગમ લાગતો હોય, પણ હકીકતમાં કમિટમેન્ટ વગરનું જીવન ઘણી વાર મનને વધુ એકલવાયું બનાવી દે છે. સ્ક્રીન પર કે મેટ્રો સિટીની આભાસી ચમક પાછળ દોડીને સંબંધોની ગંભીરતા બાષ્પીભવન ન થઈ જાય એ જોવાની જવાબદારી બન્ને પેઢીએ સાથે મળીને નિભાવવી પડશે. સંબંધોમાં હૂંફ હોવી જરૂરી છે, પણ એ હૂંફને લાંબા સમય સુધી ટકાવી રાખવા માટે સામાજિક અને ઇમોશનલ જોડાણની મજબૂત લક્ષ્મણરેખા બહુ જરૂરી છે.