રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદવા અંગે ટૅરિફ સામે ટ્રમ્પનો યુ-ટર્ન, નિર્ણય પાછો ખેંચ્યો

રશિયા ભારત માટે ક્રૂડ ઓઈલનો સૌથી મોટો પુરવઠો પૂરો પાડનાર દેશ છે. જો અમેરિકાના ટૅરિફ લાગુ કરવામાં આવ્યા હોત, તો ભારતીય નિકાસકારોને નુકસાન થઈ શક્યું હોત, કારણ કે અમેરિકા ભારતનો સૌથી મોટો વેપારી ભાગીદાર છે.

અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ

અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે રશિયા અને ઈરાન સંબંધિત ૨૦૨૬ના કાયદા હેઠળ પ્રસ્તાવિત પ્રતિબંધો, નિયંત્રણો અને ટેરિફ (આયાત શુલ્ક)માંથી મુક્તિ આપવાનો નિર્ણય લીધો છે. તેમણે અમેરિકાના રાષ્ટ્રીય હિતને ટાંકીને આ પગલું ભર્યું છે. આ નિર્ણયથી ભારત અને ચીનને રાહત મળી છે, કારણ કે બન્ને દેશો રશિયા પાસેથી મોટા પ્રમાણમાં ક્રૂડ ઓઈલ (કાચું તેલ) ખરીદે છે. સપ્ટેમ્બરના મધ્યમાં, ટ્રમ્પે "લિન્ડસે ઓ. ગ્રેહામ સેન્ક્શનિંગ રશિયા એન્ડ ઈરાન ઍક્ટ, ૨૦૨૬" (રશિયા અને ઈરાન પર પ્રતિબંધ મૂકતો કાયદો) પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા. આ કાયદામાં રશિયા પાસેથી તેલ અને ગૅસ ખરીદતા મુખ્ય દેશો પર ૧૦૦ ટકા સુધીના ટૅરિફ લાદવાની જોગવાઈઓ સામેલ હતી. આ નિયમ માત્ર રશિયન તેલના પાંચ સૌથી મોટા આયાતકારોને જ નહીં, પરંતુ રશિયાને પ્રતિબંધોથી બચવામાં મદદ કરતા દેશોને પણ લાગુ પડતો હતો.

ટ્રમ્પે શું કહ્યું?

શુક્રવારે સાંજે જાહેર કરાયેલા એક કારોબારી આદેશ (એક્ઝિક્યુટિવ ઓર્ડર)માં ટ્રમ્પે જણાવ્યું હતું કે, "હું `ગ્રેહામ ઍક્ટ` હેઠળ નિર્ધારિત પ્રતિબંધો, નિયંત્રણો અને ટૅરિફના અમલીકરણમાંથી મુક્તિ આપી રહ્યો છું." તેમણે ઉલ્લેખ કર્યો કે કૉંગ્રેસને એક પ્રમાણપત્ર સુપરત કરવામાં આવ્યું છે, જેમાં આ મુક્તિઓને અમેરિકાના રાષ્ટ્રીય હિતમાં હોવાનું જણાવીને તેનું સમર્થન કરવામાં આવ્યું છે. આ નિર્ણય એવા સમયે લેવામાં આવ્યો છે જ્યારે આ કાયદાની કેટલીક જોગવાઈઓ અમલમાં આવવાની તૈયારીમાં હતી. આ પગલું એવા સમયે લેવામાં આવ્યું છે જ્યારે ટ્રમ્પ રશિયા પ્રત્યે પ્રમાણમાં નરમ વલણ અપનાવી રહ્યા છે અને તેમણે યુક્રેનના રાષ્ટ્રપતિ વોલોડીમીર ઝેલેન્સ્કીની જાહેરમાં ટીકા પણ કરી છે.

ભારતને કેવી રીતે ફાયદો થશે?

રશિયા ભારત માટે ક્રૂડ ઓઈલનો સૌથી મોટો પુરવઠો પૂરો પાડનાર દેશ છે. જો અમેરિકાના ટૅરિફ લાગુ કરવામાં આવ્યા હોત, તો ભારતીય નિકાસકારોને નુકસાન થઈ શક્યું હોત, કારણ કે અમેરિકા ભારતનો સૌથી મોટો વેપારી ભાગીદાર છે. વધુમાં, રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદવા પરના નિયંત્રણોને કારણે ભારત માટે ઊર્જા ખર્ચમાં વધારો થવાનું જોખમ હતું. રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ શરૂ થયા પછી અને યુરોપિયન દેશો દ્વારા પ્રતિબંધો લાદવામાં આવ્યા બાદ, રશિયાએ ભારત અને ચીનને રાહત દરે તેલ વેચવાનું શરૂ કર્યું. પરિણામે, રશિયા ભારત માટે તેલ આયાતનો મુખ્ય સ્ત્રોત બની ગયું. ગયા વર્ષે, ટ્રમ્પ સરકારે રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદવા બદલ ભારત પર ૨૫ ટકાનો વધારાનો દંડરૂપ ટૅરિફ લાદ્યો હતો, જેનાથી અમેરિકા દ્વારા લાદવામાં આવેલો કુલ ટૅરિફ ૫૦ ટકા થઈ ગયો હતો. ત્યારબાદ, રશિયન તેલ કંપનીઓ પર અમેરિકાના પ્રતિબંધો લાગુ થતાં ભારતની આયાતમાં ઘટાડો થવા લાગ્યો હતો. આ વર્ષના ફેબ્રુઆરી મહિનામાં, ટ્રમ્પે ભારત પરના ટૅરિફ (આયાત શુલ્ક) ઘટાડીને ૧૮ ટકા કરવાની જાહેરાત કરી હતી, જેનાથી ૨૫ ટકાનો વધારાનો લેવી (કર) અસરકારક રીતે દૂર થઈ ગયો. તેમણે દાવો કર્યો હતો કે ભારત રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદવાનું બંધ કરી દેશે; જોકે, ભારત તરફથી આવું કોઈ સત્તાવાર નિવેદન આપવામાં આવ્યું ન હતું.

ચીન તરફથી તેલ માટે વધતી સ્પર્ધા

અમેરિકી પ્રતિબંધોમાં રાહત મળી હોવા છતાં, રશિયન તેલની ઉપલબ્ધતા ભારત માટે એક પડકાર બની રહી શકે છે. અહેવાલો અનુસાર, ઑક્ટોબર અને નવેમ્બર દરમિયાન રશિયાથી તેલના પુરવઠામાં ઘટાડો અને તેની સાથે ચીન તરફથી વધતી માગને કારણે ભારતીય રિફાઇનરીઓને મળતા પુરવઠામાં ઘટાડો થઈ શકે છે. અહેવાલો સૂચવે છે કે મધ્ય પૂર્વમાંથી થતા પુરવઠામાં વિક્ષેપ આવ્યા બાદ, ચીને રશિયન તેલની ખરીદીમાં વધારો કર્યો છે. રશિયન તેલની અછતને કારણે ભારતે વર્ષના બાકીના સમયગાળા માટે વધુ મોંઘા વિકલ્પો પર નિર્ભર રહેવું પડી શકે છે. દરમિયાન, અમેરિકી પ્રતિબંધોમાં મળેલી રાહતથી ભારત-અમેરિકા વેપાર કરાર માટેની વાટાઘાટોમાં પ્રગતિ થવાની અપેક્ષા છે. વાણિજ્ય મંત્રી પીયૂષ ગોયલે તાજેતરમાં સંકેત આપ્યો હતો કે આ કરારનો મુસદ્દો લગભગ તૈયાર થઈ ગયો છે.