25 March, 2026 04:54 PM IST | Mumbai | Gujarati Mid-day Online Correspondent
આ પ્રદર્શન ભારતની આદિવાસી અને લોક કલા પરંપરાઓને જાળવવા અને પ્રોત્સાહન આપવા માટે સંગ્રહાલયના ચાલુ પ્રયાસોનો એક ભાગ છે.
મુંબઈમાં 24 માર્ચ, 2026 ના રોજ, છત્રપતિ શિવાજી મહારાજ વાસ્તુ સંગ્રહાલય ખાતે ‘Metamorphosis: Art, Artists and Traditions – Community, Creativity, Continuity’’ નામનું એક નવું પ્રદર્શન શરૂ કરવામાં આવ્યું. આ પ્રદર્શન ભારતની આદિવાસી અને લોક કલા પરંપરાઓને જાળવવા અને પ્રોત્સાહન આપવા માટે સંગ્રહાલયના ચાલુ પ્રયાસોનો એક ભાગ છે. મ્યુઝિયમે જણાવ્યું હતું કે આ પહેલ પ્રાચીન સિંધુ-સરસ્વતી સભ્યતાથી આજ સુધી ફેલાયેલી કલાત્મક પરંપરાઓની સાતત્યને પ્રકાશિત કરે છે. આ પરંપરાઓને કલાકારો દ્વારા પેઢી દર પેઢી જીવંત રાખવામાં આવી છે. CSMVSએ આપેલી માહિતી અનુસાર, પરંપરાગત કલા સ્વરૂપોને જાળવવા અને નવી પેઢીને તેમની સાથે જોડવા માટે ભવિષ્યમાં આવી પહેલ ચાલુ જ રહેશે.
CSMVSના ડિરેક્ટર જનરલ, સબ્યસાચી મુખર્જીએ કહ્યું હતું કે ડિજિટલ યુગમાં પણ ભારતની હસ્તકલા પરંપરાઓ જીવંત રહે છે, અને આ કલા સ્વરૂપોનું દસ્તાવેજીકરણ અને જાળવણી કરવાની જવાબદારી સંગ્રહાલયોની છે. તેમણે નોંધ્યું કે સંગ્રહાલયે આ પરંપરાઓને ટકાવી રાખવા માટે `ભારતીય આદિવાસી અને લોક સાંસ્કૃતિક વારસાનું પ્રમોશન અને સંરક્ષણ` નામનો પ્રોજેક્ટ શરૂ કર્યો છે. આ પ્રદર્શન બૅન્ક ઑફ અમેરિકાના સહયોગથી આયોજિત કરવામાં આવ્યું છે.
આ પ્રદર્શન 2025-26 શૈક્ષણિક સત્રના વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા ક્યુરેટ કરવામાં આવ્યું છે જેઓ CSMVS ના પોસ્ટગ્રેજ્યુએટ ડિપ્લોમા ઇન મ્યુઝિયોલોજી એન્ડ કન્ઝર્વેશન કોર્સમાં નોંધાયેલા છે, જે મુંબઈ યુનિવર્સિટી સાથે જોડાયેલ છે. આ પ્રોજેક્ટ તેમના શૈક્ષણિક અભ્યાસક્રમનો એક અભિન્ન ભાગ છે. પ્રદર્શનનો મુખ્ય વિષય `મેટામોર્ફોસિસ` (પરિવર્તન) છે, જે દર્શાવે છે કે પરંપરાગત કલા સમય જતાં કેવી રીતે વિકસિત થાય છે જ્યારે તેના મૂળમાં મજબૂત રીતે મૂળ રહે છે. પ્રદર્શનમાં માટી, કાપડ, ચામડા અને કુદરતી રંગોમાંથી બનાવેલી કલાકૃતિઓ દર્શાવવામાં આવી છે - એવી સામગ્રી જે વિવિધ સમુદાયોની સામૂહિક સ્મૃતિ, માન્યતાઓ અને જ્ઞાન માટે વાસણ તરીકે સેવા આપે છે.
આ પ્રદર્શનમાં લદ્દાખ, પશ્ચિમ બંગાળ, તેલંગાણા, મધ્યપ્રદેશ અને ગુજરાત સહિત દેશના વિવિધ પ્રદેશોના કલાકારોની કલાકૃતિઓ પ્રદર્શિત કરવામાં આવી છે. આમાં છમ માસ્ક, નક્ષી કાંઠા ભરતકામ, તેલિયા રૂમાલ કાપડ, ગોંડ ચિત્રો અને કચ્છની એપ્લીક કલાનો સમાવેશ થાય છે. ‘પરિવર્તનનું પૂર’ કલાકૃતિ 2001ના ભુજ ભૂકંપ પછી કચ્છ ક્ષેત્રમાં થયેલા સામાજિક-આર્થિક પરિવર્તનોને દર્શાવે છે. કાપડનો નમૂનો ‘એકતાનું પ્રતીક’ ભુજોડી વણાટની પરંપરા અને સમુદાયની એકતા દર્શાવે છે. ‘100 મોટિફ તેલિયા રૂમાલ’ જટિલ ઇકત તકનીકો અને પરંપરાગત રંગોનો ઉપયોગ દર્શાવે છે. દરમિયાન, ‘Animal’ શીર્ષકવાળી ગોંડ પેઇન્ટિંગ વન્યજીવન અને પ્રકૃતિ સાથે સંકળાયેલી માન્યતાઓનું ચિત્રણ કરે છે.
