26 May, 2026 09:17 PM IST | Kalyan | Gujarati Mid-day Online Correspondent
દુર્ગાડી કિલ્લા પર આવેલું મંદિર (તસવીર: મિડ-ડે)
મહારાષ્ટ્રના કલ્યાણમાં સ્થિત ઐતિહાસિક દુર્ગાડી કિલ્લાને લગતો ધાર્મિક વિવાદ ફરી એકવાર જાહેર ચર્ચામાં આવ્યો છે. જિલ્લા પ્રશાસને બકરી ઇદના દિવસે કિલ્લા પર આવેલ સ્થિત ‘દુર્ગામાતા મંદિર’માં હિન્દુ ભક્તોના પ્રવેશ પર પ્રતિબંધ મૂકતો આદેશ જાહેર કર્યો છે. તેનાથી વિપરીત, ઈદ સિવાયના તમામ દિવસોમાં, કિલ્લા સંકુલની અંદર કોઈપણ પ્રકારની ઇસ્લામિક પૂજા અથવા નમાજ પર પ્રતિબંધિત રહે છે. દુર્ગાડી કિલ્લામાં દેવી દુર્ગાને સમર્પિત એક મંદિર છે, અને તેની પાછળ એક ઈદગાહ આવેલી છે. ઘણા વર્ષોથી, આ સ્થળ હિન્દુ અને મુસ્લિમ સમુદાયો વચ્ચે ચાલી રહેલા વિવાદનો વિષય રહ્યું છે. હિન્દુ સંગઠનો દાવો કરે છે કે આ સ્થળ મૂળ રૂપે દેવી દુર્ગાને સમર્પિત મંદિર હતું, જ્યારે મુસ્લિમ પક્ષ દાવો કરે છે કે જમીન ઈદગાહની છે. આ મામલો હાલમાં કોર્ટમાં છે.
કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવવા માટે, અને ગૃહ વિભાગના માર્ગદર્શન હેઠળ, પોલીસે ચોક્કસ નિર્દેશો જાહેર કર્યા છે. આ આદેશો અનુસાર, બકરી ઇદના દિવસે, ફક્ત મુસ્લિમ સમુદાયના સભ્યોને ઈદગાહ નજીક નમાજ અદા કરવા માટે પ્રવેશ આપવામાં આવશે. તેનાથી વિપરીત, અન્ય તમામ દિવસોમાં, કિલ્લા પરિસરની અંદર કોઈપણ પ્રકારની ઇસ્લામિક પૂજા પ્રતિબંધિત રહે. જોકે, દુર્ગા મંદિરમાં નિયમિત પૂજા વિધિઓ ચાલુ રહે છે. હિન્દુ સંગઠનોએ આ નિર્ણય અંગે વાંધો ઉઠાવ્યો છે. તેમનો દલીલ છે કે મંદિરમાં આખું વર્ષ પૂજા કરવામાં આવે છે; તેથી, તેઓ પ્રશ્ન કરે છે કે બકરી ઇદના દિવસે ખાસ કરીને ભક્તોના પ્રવેશ પર શા માટે પ્રતિબંધ છે અને તે દરમિયાન મંદિરના ઘંટને પણ બાંધીને રાખવાનો આરોપ હિન્દુ પક્ષે કર્યો હતો. બીજી તરફ, મુસ્લિમ સમુદાયનો દાવો છે કે મંદિર મૂળ ઈદગાહ તરીકે નિયુક્ત સ્થળ પર બનાવવામાં આવ્યું હતું.
પ્રશાસને જણાવ્યું કે, સ્થિતિ જાળવવાના હાઈ કોર્ટના નિર્દેશનું પાલન કરીને, બન્ને સમુદાયો મર્યાદિત ક્ષમતામાં પોતપોતાના ધાર્મિક વિધિઓનું પાલન કરે છે. કિલ્લાના માલિકી હકો અને ઐતિહાસિક પ્રકૃતિ અંગે અંતિમ નિર્ણય હજી આવવાનો બાકી છે. પરિણામે, દર વર્ષે ધાર્મિક તહેવારો દરમિયાન પ્રશાસન દ્વારા સુરક્ષા વધારવામાં આવે છે. બકરી ઇદને ધ્યાનમાં રાખીને, કોઈપણ અનિચ્છનીય ઘટના ન બને તે માટે સમગ્ર વિસ્તારમાં કડક સુરક્ષા પગલાં અમલમાં મૂકવામાં આવ્યા છે. પોલીસ અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, 27 મેના રોજ નમાઝ અને ભીડ એકઠી થાય તે દરમિયાન શાંતિ અને વ્યવસ્થા સુનિશ્ચિત કરવા માટે વરિષ્ઠ અધિકારીઓ પરિસ્થિતિ પર સતત નજર રાખશે. પોલીસે લોકોને અફવાઓ પર ધ્યાન ન આપવા અને શાંતિ જાળવવામાં મદદ કરવા અપીલ કરી છે.
બકરી ઇદના દિવસે દુર્ગાદી દેવી મંદિરમાં પ્રવેશ પર પ્રતિબંધ અંગે અગાઉ વિરોધ પ્રદર્શનો થયા છે. શિવસેનાના સ્થાપક બાળાસાહેબ ઠાકરેએ આ નિર્ણયનો વિરોધ કર્યો હતો. ત્યારબાદ, 1982 માં, આનંદ દિઘેના નેતૃત્વમાં અહીં `ઘંટનાદ` આંદોલન શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું, જે આજે પણ ચાલુ છે. દુર્ગાદી કિલ્લાને લગતો વિવાદ 50 વર્ષથી વધુ સમયથી ચાલુ છે. ભૂતકાળમાં અનેક વખત આ સ્થળે તણાવની પરિસ્થિતિઓ ઉભી થઈ છે. કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવવા માટે, રાજ્ય અનામત પોલીસ દળ અહીં તહેનાત કરવામાં આવે છે, અને તહેવારો દરમિયાન સુરક્ષા વધુ મજબૂત બનાવવામાં આવે છે.
