05 March, 2026 09:56 PM IST | New Delhi | Gujarati Mid-day Online Correspondent
પ્રતિકાત્મક ફાઇલ તસવીર (સૌજન્ય મિડ-ડે )
હિંદ મહાસાગર ક્ષેત્રમાં ઈરાની નૌકાદળના જહાજ IRIS દેના ડૂબી જવાથી યુદ્ધ વધુ તીવ્ર બન્યું છે. આ જહાજ ભારતમાં એક મોટી આંતરરાષ્ટ્રીય નૌકાદળ કવાયત (લશ્કરી તાલીમ)માં ભાગ લીધા પછી ઘરે પરત ફરી રહ્યું હતું, ઉલ્લેખનીય છે કે તેમાં કુલ 74 દેશોએ ભાગ લીધો હતો.
ઈરાની નૌકાદળનું સધર્ન ફ્લીટ ફ્રિગેટ IRIS દેના 16 ફેબ્રુઆરીએ ભારતના વિશાખાપટ્ટનમ પહોંચ્યું હતું. આ જહાજ આંતરરાષ્ટ્રીય ફ્લીટ રિવ્યૂ (IFR) અને બહુપક્ષીય નૌકાદળ કવાયત MILAN-2026 માં ભાગ લેવા જઈ રહ્યું હતું. ભારતના પૂર્વીય નૌકાદળ કમાન્ડે જહાજનું સ્વાગત કર્યું. તે સમયે, ભારતીય નૌકાદળે સોશિયલ મીડિયા પર પોસ્ટ કર્યું હતું, "ઈરાની નૌકાદળના જહાજ IRIS દેનાનું વિશાખાપટ્ટનમમાં આગમન પર સ્વાગત છે, જે બન્ને દેશો વચ્ચેના લાંબા સમયથી ચાલતા સાંસ્કૃતિક સંબંધોને પ્રતિબિંબિત કરે છે." યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સિવાય લગભગ 74 દેશોએ આ નૌકાદળ કવાયતમાં ભાગ લીધો હતો.
અહેવાલો અનુસાર, આ અમેરિકન નેવીનું ગાઇડેડ-મિસાઇલ ડિસ્ટ્રોયર યુએસએસ પિંકની પણ આ કવાયતમાં ભાગ લેવાનું હતું, પરંતુ છેલ્લી ઘડીએ તે રદ કરવામાં આવ્યું હતું. આ કવાયત 25 ફેબ્રુઆરીએ પૂર્ણ થઈ. ત્રણ દિવસ પછી, યુએસ અને ઇઝરાયલે ઈરાન પર હુમલો કર્યો, જેના કારણે આ ક્ષેત્રમાં સંઘર્ષ શરૂ થયો જે હવે સમગ્ર મધ્ય પૂર્વમાં ફેલાઈ ગયો છે. કેટલાક માને છે કે અમેરિકાએ છેલ્લી ઘડીએ કવાયતમાંથી ખસી જવું અને ત્યારબાદ ઈરાની જહાજ પર હુમલો એકબીજા સાથે સંબંધિત છે? એવું પણ સૂચવવામાં આવી રહ્યું છે કે અમેરિકાએ અગાઉથી નક્કી કર્યું હશે કે ઈરાની જહાજ પરત ફરતી વખતે તેને નિશાન બનાવવામાં આવશે.
અહેવાલો અનુસાર, IRIS દેના 4 ફેબ્રુઆરીએ વિશાખાપટ્ટનમથી ઘરે પરત ફરી રહ્યું હતું ત્યારે શ્રીલંકાના દક્ષિણ કિનારે તેના પર હુમલો કરવામાં આવ્યો હતો. USએ સ્વીકાર્યું કે એક અમેરિકન સબમરીનએ આંતરરાષ્ટ્રીય પાણીમાં ઈરાની યુદ્ધ જહાજને ડૂબાડી દીધી. યુએસ સંરક્ષણ સચિવે જણાવ્યું હતું કે ઈરાન માને છે કે તેનું જહાજ આંતરરાષ્ટ્રીય પાણીમાં સુરક્ષિત છે, પરંતુ એવું નહોતું.
ઈરાનના વિદેશ પ્રધાન અબ્બાસ અરાઘચીએ આ ઘટના પર કડક પ્રતિક્રિયા આપી હતી. તેમણે જણાવ્યું હતું કે ફ્રિગેટ ભારતીય નૌકાદળનું મહેમાન હતું અને તે સમયે તેમાં આશરે ૧૩૦ ખલાસીઓ હતા. તેમણે જણાવ્યું હતું કે આંતરરાષ્ટ્રીય પાણીમાં ચેતવણી આપ્યા વિના જહાજ પર હુમલો કરવામાં આવ્યો હતો. તેમણે ચેતવણી આપી હતી કે ભવિષ્યમાં અમેરિકા આ ઘટનાનો પસ્તાવો કરશે.
આ ઘટના બાદ, ચર્ચા થઈ રહી છે, પરંતુ નિષ્ણાતો કહે છે કે ભારતને દોષ આપવો ખોટો છે. જહાજ ઈરાનનું હતું, અમેરિકાએ હુમલો કર્યો હતો અને તે શ્રીલંકા નજીક ડૂબી ગયો હતો. આમ છતાં, ભારતમાં રાજકીય ચર્ચા ચાલી રહી છે. ભારતમાં વિપક્ષ પહેલાથી જ સરકારની અમેરિકા અને ઇઝરાયલી હુમલાઓની ખુલ્લેઆમ નિંદા ન કરવા બદલ ટીકા કરી રહ્યો છે.
આ ઘટના વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના મહાસાગર વિઝનનો ભાગ ગણાતા વિસ્તારમાં બની હતી. આ નીતિ ભારતને હિંદ મહાસાગરમાં સ્થિરતા જાળવવામાં મુખ્ય ખેલાડી માને છે. ભારત અને શ્રીલંકા વારંવાર સંયુક્ત દરિયાઈ પેટ્રોલિંગ કરે છે તેવા વિસ્તારમાં યુએસ સબમરીનની હાજરી નવી ચિંતાઓ ઉભી કરી શકે છે. ભારત સરકારે હજી સુધી આ બાબતે વિગતવાર નિવેદન જાહેર કર્યું નથી. સરકારે એવા દાવાઓને પણ નકારી કાઢ્યા છે કે અમેરિકા ઈરાન પર હુમલો કરવા માટે ભારતીય બંદરોનો ઉપયોગ કરી રહ્યું છે.
આ ઘટના શ્રીલંકાના વિશિષ્ટ આર્થિક ક્ષેત્ર (EEZ) નજીક બની હતી. તેથી, ભારત પાસે આ ઘટનાથી દૂર રહેવાનું કારણ છે. ભારતનું દરિયાઈ અધિકારક્ષેત્ર મર્યાદિત છે અને તેના દરિયાકાંઠાથી માત્ર 200 નોટિકલ માઇલ (લગભગ 370 કિલોમીટર) સુધી વિસ્તરે છે.
