08 July, 2026 09:22 PM IST | Kathmandu | Gujarati Mid-day Online Correspondent
પ્રતીકાત્મક ફાઇલ તસવીર
નેપાળના ચિતવન રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન નજીક માનવ-વન્યજીવન સંઘર્ષની વધુ એક ગંભીર ઘટના નોંધાઈ છે. 5 જુલાઈની રાત્રે, ચિતવનના જગતપુર વિસ્તારમાં, એક જંગલી હાથીએ એક ઘર પર હુમલો કર્યો, જેમાં 25 વર્ષની મહિલા અને તેના ચાર વર્ષના પુત્રનું મોત નીપજ્યું. સ્થાનિક રીતે `ધુર્બે` તરીકે ઓળખાતા આ હાથીને નેપાળનો સૌથી ખતરનાક `કિલર હાથી` માનવામાં આવે છે. હુમલા પછી, હાથી જંગલમાં પાછો ભાગી ગયો; વન વિભાગ હાલમાં તેની શોધ કરી રહ્યું છે અને તેની ગતિવિધિઓ પર નજર રાખી રહ્યું છે.
આ પરિવાર પહેલા પણ આ જ હાથીનો શિકાર બની ચૂક્યો છે. પરિવારના સભ્ય શનિચરા બોટેના જણાવ્યા અનુસાર, 16 ડિસેમ્બર, 2012 ના રોજ, આ જ હાથીએ ચિતવન રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન નજીક તેના માતાપિતા બુધિરામ બોટે અને ઝારાલી બોટેને કચડી નાખ્યા હતા. તે ઘટના બાદ, પરિવારે તેમની મિલકત વેચી દીધી અને બે મુખ્ય નદીઓ પાર કર્યા પછી, લગભગ 17 કિલોમીટર દૂર સ્થિત જગતપુરમાં એક નવું ઘર બનાવ્યું. શનિચરા બોટેએ જણાવ્યું, "અમે વિચાર્યું હતું કે મુખ્ય નદીઓ પાર કરીને અને બીજી જગ્યાએ રહીને, આપણે સુરક્ષિત રહીશું. પરંતુ આટલા વર્ષો પછી, તે જ હાથી અમારા નવા ઘરમાં પહોંચ્યો, તેણે હુમલો કર્યો અને મારી પુત્રવધૂ અને મારા નાના પૌત્રનો જીવ લીધો."
ઘટનાની રાત્રે, શનિચરા બોટેની પત્નીએ સૌ પ્રથમ ઘરની દિવાલ સામે જોરદાર અવાજ સાંભળ્યો. થોડીવાર પછી, હાથી માટીની દિવાલ તોડી નાખ્યો. પરિવારના સભ્યોએ પોતાનો જીવ બચાવવા ભાગવાનો પ્રયાસ કર્યો, પરંતુ હાથીએ તેની 25 વર્ષની પુત્રવધૂ અને ચાર વર્ષના પૌત્રને પકડીને કચડી નાખ્યા. બાદમાં, બોટેની પત્ની સૂકા ઘાસમાં આગ લગાવીને હાથીને ભગાડવામાં સફળ રહી, પરંતુ આગથી પરિવારના ઘરને મોટું નુકસાન થયું.
ચિતવન રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનના રૅકોર્ડ મુજબ, ધુરબેએ 2010 માં પહેલો માનવ જીવ લીધો હતો. આજ સુધી, ઓછામાં ઓછા 25 લોકોના મૃત્યુ માટે તેને જવાબદાર ગણવામાં આવે છે. આમાં સનિચરા બોટેના પરિવારના ચાર સભ્યોનો સમાવેશ થાય છે. વધુમાં, હાથીએ પાર્ક સુરક્ષા અને શિકાર વિરોધી કામગીરી માટે તહેનાત બે લશ્કરી કર્મચારીઓના જીવ લીધા છે. 2012 માં, હાથીએ એક જ દિવસમાં 68 ઘરોને નુકસાન પહોંચાડ્યું. વારંવારના હુમલાઓ બાદ, નેપા સરકારે તેને મારવા માટે ખાસ પરવાનગી આપી. સેના અને વન વિભાગે તેને શોધવા માટે એક ઑપરેશન શરૂ કર્યું; મિશન દરમિયાન હાથી ઘાયલ થયો હોવા છતાં, તે જંગલમાં ભાગી જવામાં સફળ રહ્યો. અધિકારીઓએ શરૂઆતમાં માન્યું હતું કે તે મૃત્યુ પામ્યો છે, પરંતુ તે 2016 માં ફરીથી દેખાયો. બાદમાં, તેના પર નજર રાખવા માટે તેના ગળામાં સેટેલાઇટ ટ્રૅકિંગ કૉલર ફીટ કરવામાં આવ્યો હતો.
ધુર્બેને નાની ઉંમરે પ્રભાવશાળી નર હાથીઓ દ્વારા ટોળામાંથી હાંકી કાઢવામાં આવ્યો હતો. પરિણામે, તે એકલતામાં રહેવા લાગ્યો અને ખોરાકની શોધમાં માનવ વસાહતોમાં જવા લાગ્યો. ધીમે ધીમે, તેણે લોકો પર હુમલો કરવાનું શરૂ કર્યું. ચિતવન રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનના માહિતી અને સંરક્ષણ અધિકારી અભિનાશ થાપા મગરએ ધ કાઠમંડુ પોસ્ટ ને જણાવ્યું હતું કે સેટેલાઇટ ટ્રૅકિંગ કૉલરમાંથી મળેલા ડેટા દર્શાવે છે કે હાથી 4 જુલાઈના હુમલાના સ્થળની નજીક હાજર હતો. જોકે, ટ્રૅકિંગ ડિવાઇસ કલાકમાં ફક્ત એક જ વાર સ્થાન ડેટા ટ્રાન્સમિટ કરે છે, જેના કારણે વાસ્તવિક સમય દરમિયાન હસ્તક્ષેપ કરવો મુશ્કેલ બને છે. વન્યજીવન નિષ્ણાતો જણાવે છે કે મોટા નર હાથીઓ વર્ષના ચોક્કસ સમયે `મસ્થ` તરીકે ઓળખાતી સ્થિતિનો અનુભવ કરે છે, જ્યારે હોર્મોનનું સ્તર વધે છે અને તેમનો સ્વભાવ વધુને વધુ આક્રમક બને છે. નિષ્ણાતો નેપાળમાં માનવીઓ અને જંગલી હાથીઓ વચ્ચે વધતા સંઘર્ષનું કારણ ઘટતા જંગલો, પરંપરાગત હાથીઓના સ્થળાંતર માર્ગો પર વસાહતોનું અતિક્રમણ અને ખોરાકની અછતને ગણાવે છે. સરકારી ડેટા દર્શાવે છે કે 2021-22માં 12,000 થી વધુ વન્યજીવન સંબંધિત ઘટનાઓ નોંધાઈ હતી, જેના પરિણામે 58 લોકોના મોત થયા હતા અને અસંખ્ય ઇજાઓ થઈ હતી.
