તમારા છોડનાં પાંદડાં પીળાં પડી ગયાં છે?

પોતાની તકલીફ જણાવવાનો છોડનો આ એક સંકેત છે. જો સમયસર આ સંકેત સમજીને યોગ્ય સંભાળ લેવાય તો છોડ ફરી હેલ્ધી બની શકે છે

પ્રતીકાત્મક તસવીર

ચોમાસામાં વરસાદનું પાણી મળતાં જ છોડ લીલાછમ થઈને ખીલી ઊઠે છે, પરંતુ ઘણી વાર આ જ સીઝનમાં વહાલા છોડનાં પાંદડાં અચાનક પીળાં પડવા લાગે છે. પ્લાન્ટ-પેરન્ટ્સ તરીકે તમારે ચિંતા કરવાની જરૂર નથી, કારણ કે દરેક વખતે પાંદડાં પીળાં પડવાનો મતલબ છોડનું મરવું નથી હોતો. પોતાની તકલીફ જણાવવાનો છોડનો આ એક સંકેત છે. જો સમયસર આ સંકેત સમજીને યોગ્ય સંભાળ લેવાય તો છોડ ફરી હેલ્ધી બની શકે છે.

ચોમાસાની ઋતુ છોડ માટે ખૂબ જ અનુકૂળ માનવામાં આવે છે. વરસાદને કારણે વાતાવરણમાં ભેજ વધે છે, તાપમાન ઘટે છે અને મોટા ભાગના છોડમાં નવી કૂંપળો તથા ઝડપી વૃદ્ધિ જોવા મળે છે. જોકે ઘણી વાર એવું પણ બને છે કે વરસાદની ઋતુમાં જ છોડનાં લીલાંછમ પાંદડાં પીળાં પડવા લાગે છે. ઘણા લોકો એને છોડ સુકાઈ જવાની શરૂઆત માની લે છે, પરંતુ દરેક વખતે એનું કારણ એકસરખું હોતું નથી. જો સમયસર કારણ જાણી લેવામાં આવે અને યોગ્ય કાળજી લેવામાં આવે તો મોટા ભાગના છોડ ફરીથી સ્વસ્થ બની શકે છે.

વધારે પાણી અને નબળી ડ્રેનેજ : ચોમાસામાં પાંદડાં પીળાં પડવાનું સૌથી સામાન્ય કારણ પૉટ અથવા જમીનમાં પાણી ભરાઈ રહેવું છે. સતત વરસાદને કારણે માટી લાંબા સમય સુધી ભીની રહે છે. જો કૂંડામાંથી વધારાનું પાણી બહાર ન નીકળે તો મૂળ સુધી પૂરતો ઑક્સિજન પહોંચતો નથી. પરિણામે મૂળ સડવા લાગે છે અને છોડ પોષક તત્ત્વો શોષી શકતા નથી. એની અસર સૌથી પહેલાં પાંદડાં પર જોવા મળે છે, જે ધીમે-ધીમે પીળાં પડવા લાગે છે. એટલે કૂંડામાં યોગ્ય ડ્રેનેજ હોલ હોવાં જોઈએ. જો વરસાદનું પાણી ભરાઈ રહેતું હોય તો કૂંડાને એવી જગ્યાએ મૂકો જ્યાં વધારાનું પાણી સરળતાથી બહાર નીકળી શકે.

મૂળમાં ફંગસનો ચેપ : વરસાદી ઋતુમાં ભેજનું પ્રમાણ વધુ હોવાથી ફંગસ ઝડપથી વિકસે છે. જો મૂળમાં ફંગલ ઇન્ફેક્શન થાય તો છોડ પાણી અને પોષક તત્ત્વો યોગ્ય રીતે ખેંચી શકતો નથી. આવી સ્થિતિમાં પણ પાંદડાં પીળાં પડીને ખરવા લાગે છે. એટલે જરૂર પડે ત્યારે ઑર્ગેનિક ફંગિસાઇડ અથવા નીમના તેલનો ઉપયોગ કરી શકાય. સાથે જ છોડની આસપાસ હવાની અવરજવર સારી રહે એનું ધ્યાન રાખવું.

પોષક તત્ત્વોની ઊણપ : વરસાદનું વધારે પાણી ઘણી વખત માટીમાં રહેલાં જરૂરી પોષક તત્ત્વોને ધોઈ નાખે છે. ખાસ કરીને નાઇટ્રોજન, આયર્ન અને મૅગ્નેશિયમની ઊણપને કારણે પાંદડાં પીળાં પડવાની સમસ્યા જોવા મળે છે. સમયાંતરે ઑર્ગેનિક ખાતર, વર્મી કમ્પોસ્ટ અથવા સંતુલિત પ્લાન્ટ-ફૂડનો ઉપયોગ કરવાથી છોડને જરૂરી પોષણ મળી રહે છે.

ઓછો સૂર્યપ્રકાશ : ચોમાસામાં સતત વાદળછાયા વાતાવરણને કારણે ઘણા દિવસો સુધી પૂરતો સૂર્યપ્રકાશ મળતો નથી. કેટલાક છોડને રોજ થોડા કલાક સીધા અથવા પરોક્ષ સૂર્યપ્રકાશની જરૂર હોય છે. પ્રકાશની અછત પણ પાંદડાંનો રંગ ફિક્કો અથવા પીળો થવાનું કારણ બની શકે છે. શક્ય હોય ત્યારે છોડને એવી જગ્યાએ રાખો જ્યાં દિવસ દરમ્યાન થોડો કુદરતી પ્રકાશ મળી રહે.

કુદરતી પ્રક્રિયા : કેટલીક વખત છોડનાં જૂનાં અને નીચેનાં પાંદડાં પીળાં પડવાં એ સંપૂર્ણપણે સામાન્ય બાબત હોય છે. નવાં પાંદડાં આવતાં જૂનાં પાંદડાં પોતાનો જીવનકાળ પૂરો કરીને ખરવા લાગે છે. જો માત્ર થોડાં જૂનાં પાંદડાં જ પીળાં પડતાં હોય અને બાકીનો છોડ સ્વસ્થ દેખાતો હોય તો ચિંતા કરવાની જરૂર નથી.

જીવાતોનો હુમલો : મીલીબગ્સ, એફિસ અને અન્ય રસ ચૂસનારી જીવાતો પણ પાંદડાં પીળાં પડવાનું કારણ બની શકે છે. આ જીવાતો છોડનો રસ ચૂસીને એને નબળો બનાવે છે. નિયમિત રીતે છોડનાં પાંદડાં તપાસો. જીવાતો દેખાય તો નીમ ઑઇલ સ્પ્રે અથવા અન્ય ઑર્ગેનિક ઉપાયો અપનાવો.

છોડને સ્વસ્થ રાખવા માટે કેટલીક સરળ ટિપ્સ

કૂંડામાં પાણી ભરાઈ રહે નહીં એની ખાસ કાળજી રાખો.

વરસાદ વચ્ચે પણ માટીનો ભેજ ચકાસ્યા પછી જ પાણી આપો.

અઠવાડિયામાં એક વખત છોડ અને એનાં પાંદડાંનું નિરીક્ષણ કરો.

સડેલાં, પીળાં અથવા રોગગ્રસ્ત પાંદડાં સમયસર દૂર કરો.

દર મહિને ઑર્ગેનિક ખાતર અથવા વર્મી કમ્પોસ્ટ આપો.

છોડને પૂરતો પ્રકાશ અને હવાની અવરજવર મળે એની વ્યવસ્થા કરો.