17 January, 2026 07:10 PM IST | Mumbai | Gujarati Mid-day Online Correspondent
શિક્ષકો માટે તાલીમ વર્કશૉપનું આયોજન
મુંબઈના ચિલ્ડ્રન્સ મ્યુઝિયમ, છત્રપતિ શિવાજી મહારાજ વાસ્તુ સંગ્રહાલય (CSMVS) એ શનિવાર, 17 જાન્યુઆરી, 2026 ના રોજ નાલંદા લર્નિંગ સેન્ટર ખાતે ‘Museums as Classrooms: Exploring Networks of the Past’ વિષય પર શિક્ષક તાલીમ વર્કશૉપનું આયોજન કર્યું. આ વર્કશૉપ ઇતિહાસ શીખવવાના નવા અભિગમો પર કેન્દ્રિત હતો. આ વર્કશૉપનો ઉદ્દેશ્ય સંગ્રહાલયોને સક્રિય અને આકર્ષક ક્લાસરૂમ્સ તરીકે જોવાના વિચારને પ્રોત્સાહન આપવાનો હતો. ‘Networks of the Past: A Study Gallery of India and the Ancient World’ દ્વારા, ઇતિહાસ, વસ્તુઓ અને વિવિધ શિક્ષણ પદ્ધતિઓની પરસ્પર જોડાણ સમજાવવામાં આવ્યું.
સત્રમાં ઑબ્જેક્ટ-આધારિત અને પ્રશ્ન-આધારિત શિક્ષણ પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો. તેમાં વિદ્યાર્થીઓ સંગ્રહાલયની વસ્તુઓનું અવલોકન કરીને, પ્રશ્નો પૂછીને, તેમના અર્થનું અર્થઘટન કરીને, તેમની ચર્ચા કરીને અને ઍક્ટિવિટીઓમાં જોડાઈને ઇતિહાસને વધુ સારી રીતે સમજી શકે છે. વધુમાં, રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ 2020 અને રાષ્ટ્રીય અભ્યાસક્રમ માળખા અનુસાર અનુભવલક્ષી અને યોગ્યતા-આધારિત શિક્ષણના અમલીકરણ પર ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. વર્કશૉપમાં ઇતિહાસ, કલા, ભૂગોળ, વિજ્ઞાન અને સામાજિક વિજ્ઞાન જેવા વિષયોને સુમેળભર્યા રીતે કેવી રીતે શીખવી શકાય તે અંગે પણ ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. સંગ્રહાલયની વસ્તુઓનો ઉપયોગ શિક્ષણના પ્રાથમિક સ્ત્રોત તરીકે કરીને વિષયોને સરળ બનાવવા અને સ્પષ્ટ કરવા અંગે માર્ગદર્શન આપવામાં આવ્યું હતું. શિક્ષકોને એ પણ શીખવવામાં આવ્યું હતું કે સંગ્રહાલય આધારિત શિક્ષણને અભ્યાસક્રમ અને ગ્રેડ સ્તરના આધારે યોગ્યતાઓ સાથે કેવી રીતે સંકલિત કરવું.
બે કલાકની આ વર્કશૉપમાં શિક્ષકો, અભ્યાસક્રમ નિષ્ણાતો, માતાપિતા અને અન્ય શિક્ષણ વ્યાવસાયિકો સહિત આશરે 30 સહભાગીઓએ ભાગ લીધો હતો. સત્રનું સંચાલન વૈદેહી સાવનલ, સહાયક નિયામક - પ્રદર્શનો, શિક્ષણ અને જાહેર કાર્યક્રમો, CSMVS દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. તેમણે આજના શિક્ષણમાં સંગ્રહાલયોની બદલાતી ભૂમિકા વિશે સહભાગીઓ સાથે વાત કરી. આ વર્કશૉપ CSMVS ચિલ્ડ્રન્સ મ્યુઝિયમ દ્વારા એક પહેલનો ભાગ છે જેનો ઉદ્દેશ્ય શાળાઓ અને સંગ્રહાલયો વચ્ચે સહયોગ વધારવા અને વિદ્યાર્થીઓ માટે પૂછપરછ-આધારિત અને અનુભવ આધારિત શિક્ષણ કાર્યક્રમો વિકસાવવાનો છે.
વર્કશૉપ દરમિયાન સહભાગીઓએ તેમના અનુભવો પણ જણાવ્યા
શિક્ષિકા માયા દિવાકરે જણાવ્યું હતું કે ઇતિહાસમાં તેમની રુચિ હોવા છે, વર્કશૉપથી તેમને વિદ્યાર્થીઓ માટે તેને વધુ સુલભ કેવી રીતે બનાવવું તે સમજવામાં મદદ મળી. પુણેની ફર્ગ્યુસન કૉલેજના પ્રોફેસરે જણાવ્યું હતું કે આ કાર્યક્રમ વિદ્યાર્થીઓને પ્રાચીન ઇતિહાસ કેવી રીતે પહોંચાડવો તેના પર ચિંતન કરવાની સારી તક હતી. પુણેના કલા શિક્ષક ધીરજ જાધવે જણાવ્યું હતું કે તેમણે સોશિયલ મીડિયા દ્વારા વર્કશૉપ વિશે શીખ્યા અને સંગ્રહાલયનો વર્ગખંડ તરીકે ઉપયોગ કરવાનો વિચાર ખૂબ જ અસરકારક લાગ્યો. દિલ્હી પબ્લિક સ્કૂલ, સુરતના સુખજીત કૌર રોહિલાએ કહ્યું કે તેમણે અનુભવ માટે સુરતથી પ્રવાસ કર્યો અને ઇતિહાસ શીખવવાના નવા અભિગમો વિશે ઘણું શીખ્યા. તે જ શાળાના પ્રિયા ચુગે જણાવ્યું હતું કે ‘નેટવર્ક્સ ઑફ ધ પાસ્ટ’ ગેલેરી વિદ્યાર્થીઓ માટે ઇતિહાસને સુલભ બનાવે છે અને અભ્યાસક્રમ સાથે જોડે છે. વિનીતા ગોવિંદને કહ્યું કે વર્કશૉપ ઇતિહાસને વધુ આકર્ષક અને સંશોધન-આધારિત બનાવવા માટે ઉપયોગી માર્ગદર્શન પૂરું પાડે છે, જેનો તેઓ ચોક્કસપણે તેમના ક્લાસરૂમમાં અમલ કરશે.
