ડ્રાઇવિંગ લાઇસન્સ પર નેત્રદાન સંમતિની વિગત ફરજિયાત કરવા નેત્ર ચિકિત્સકોની માગ

ભારતમાં આશરે 18 મિલિયન લોકો અંધત્વથી પીડાય છે. આમાંથી, કોર્નિયાને નુકસાન થવાને કારણે વાર્ષિક આશરે 25,000 થી 30,000 નવા અંધત્વના કેસ ઉભા થાય છે. આવા ઘણા દર્દીઓ કોર્નિયા ટ્રાન્સપ્લાન્ટ દ્વારા તેમની દ્રષ્ટિ પાછી મેળવી શકે છે.

પ્રતીકાત્મક ફાઇલ તસવીર

ભારતમાં, વાર્ષિક આશરે 250,000 કોર્નિયાની જરૂરિયાત છે, છતાં દાન દ્વારા ફક્ત 50,000 આંખો જ પ્રાપ્ત થાય છે. આ નોંધપાત્ર અછતને દૂર કરવા માટે, નેત્ર ચિકિત્સકોએ ડ્રાઇવિંગ લાઇસન્સ અરજી પ્રક્રિયા દરમિયાન આંખ દાનની સંમતિની નોંધણી ફરજિયાત બનાવવાની માગ કરી છે. આ સિસ્ટમ હાલમાં અમેરિકામાં લાગુ કરાયેલા મોડેલને પ્રતિબિંબિત કરી શકે છે. આ માગ 25 ઑગસ્ટથી 8 સપ્ટેમ્બર દરમિયાન આંખ દાન વિશે જાગૃતિ લાવવાના હેતુથી હાથ ધરવામાં આવેલા `નૅશનલ આઇ ડોનેશન ફોર્ટનાઇટ` દરમિયાન ઉઠાવવામાં આવી છે. પ્રખ્યાત નેત્ર ચિકિત્સક ડૉ. શશિ કપૂરે જણાવ્યું હતું કે ડ્રાઇવિંગ લાઇસન્સ માટે અરજી કરનાર અથવા રિન્યુ કરનાર દરેક વ્યક્તિને પૂછવું જોઈએ કે શું તેઓ તેમની આંખો દાન કરવા માગે છે. વ્યક્તિની સંમતિ સત્તાવાર રેકોર્ડમાં નોંધવી જોઈએ.

મૃત્યુના છ કલાકની અંદર કોર્નિયા કાઢવા જરૂરી

ડૉ. શશિ કપૂરના મતે, આવા ડેટાબેઝ બનાવવાથી વ્યક્તિના મૃત્યુ પછી તરત જ આંખ બૅન્કોને જાણ કરી શકાશે. સફળ ટ્રાન્સપ્લાન્ટ માટે, મૃત્યુના લગભગ છ કલાકની અંદર કોર્નિયા કાઢવું આવશ્યક છે. જો ડ્રાઇવિંગ લાયસન્સમાં આંખ દાન માટે સંમતિ પહેલાથી જ નોંધાયેલી હોય, તો સંબંધિત આંખ બૅન્કને તાત્કાલિક જાણ કરી શકાય છે, જેનાથી કોર્નિયા મેળવવામાં વિલંબ ઓછો થાય છે.

ભારતમાં કોર્નિયા અંધત્વની સ્થિતિ

ભારતમાં આશરે 18 મિલિયન લોકો અંધત્વથી પીડાય છે. આમાંથી, કોર્નિયાને નુકસાન થવાને કારણે વાર્ષિક આશરે 25,000 થી 30,000 નવા અંધત્વના કેસ ઉભા થાય છે. આવા ઘણા દર્દીઓ કોર્નિયા ટ્રાન્સપ્લાન્ટ દ્વારા તેમની દ્રષ્ટિ પાછી મેળવી શકે છે. કપૂરે નોંધ્યું હતું કે અમેરિકામાં, વ્યક્તિની આંખો દાન કરવાની ઇચ્છા તેમના ડ્રાઇવિંગ લાઇસન્સમાં નોંધાયેલી હોય છે. વધુમાં, ત્યાંની હૉસ્પિટલો મૃતકના પરિવાર સાથે આંખ દાન વિશે પૂછપરછ કરે છે. ભારતમાં આવી કોઈ ફરજિયાત સિસ્ટમ અસ્તિત્વમાં નથી.

હૉસ્પિટલો અને આંખ બૅન્કો વચ્ચે વધુ સારા સંકલનની જરૂર

નેત્ર ચિકિત્સકોના મતે, લગભગ એક દાયકા પહેલા BMC હૉસ્પિટલો દ્વારા જાહેર કરાયેલા મૃત્યુ પ્રમાણપત્રોમાં આંખ દાન માટેની જોગવાઈ ઉમેરવામાં આવી હતી. સંસદ અને અદાલતોના પ્રયાસોને પગલે આ નિયમ લાગુ કરવામાં આવ્યું હતું. જોકે, પરિવારો પાસેથી નિયમિતપણે આંખ દાન માટે વિનંતી કરવાની સિસ્ટમ યથાવત રહી. પરિણામે, કોર્નિયા ટ્રાન્સપ્લાન્ટની રાહ જોઈ રહેલા દર્દીઓએ છ થી નવ મહિના રાહ જોવી પડી શકે છે. કપૂરે મૃત દર્દીઓના પરિવારોને આંખનું દાન સમજાવવા માટે હૉસ્પિટલના ICU ની બહાર તાલીમ પામેલા સામાજિક કાર્યકરોને તહેનાત કરવાનું પણ સૂચન કર્યું છે. તેમણે હોસ્પિટલો અને આંખ બેંકો સાથે ડ્રાઇવિંગ લાઇસન્સ સંમતિને જોડતી વ્યવસ્થિત વ્યવસ્થાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો. આનાથી ભારતમાં નેત્રદાન વધારવામાં અને કોર્નિયાની અછતને દૂર કરવામાં મદદ મળી શકે છે.