04 July, 2026 05:11 PM IST | Mumbai | Gujarati Mid-day Online Correspondent
પ્રતીકાત્મક ફાઇલ તસવીર
મહારાષ્ટ્ર પાન ટ્રેડર્સ ફેડરેશન દ્વારા 7 જુલાઈના રોજ મુંબઈના આઝાદ મેદાન ખાતે રાજ્યવ્યાપી વિશાળ મહામોરચાની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. ફેડરેશન રાજ્યભરના સાત લાખથી વધુ પાન વિક્રેતાઓ અને નાના દુકાનદારોનું પ્રતિનિધિત્વ કરવાનો દાવો કરે છે. સંગઠને જણાવ્યું કે આ શાંતિપૂર્ણ અને લોકશાહી વિરોધ નાના વેપારીઓ વિરુદ્ધ મહારાષ્ટ્ર સંગઠિત ગુના નિયંત્રણ અધિનિયમ (MCOCA) સહિત કડક ફોજદારી કાયદાઓના કથિત દુરુપયોગનો વિરોધ કરવા માટે યોજાઈ રહ્યો છે. ફેડરેશને મહારાષ્ટ્રના તમામ પાન દુકાન સંચાલકો અને વેપારીઓને 7 જુલાઈના રોજ સ્વેચ્છાએ તેમની દુકાનો બંધ રાખવા અને રૅલીમાં જોડાવા અપીલ કરી છે. સંગઠનના જણાવ્યા અનુસાર, આ વેપાર સાથે પ્રત્યક્ષ કે પરોક્ષ રીતે સંકળાયેલા આશરે 25 લાખ લોકોની આજીવિકાને અસર થઈ રહી છે.
મહારાષ્ટ્ર પાન ટ્રેડર્સ ફેડરેશનના રાજ્ય પ્રમુખ અને પ્રવક્તા અજિત સૂર્યવંશીએ જણાવ્યું હતું કે જ્યારે સંગઠન વાસ્તવિક ગુનાઓ સામે કડક કાર્યવાહીને સમર્થન આપે છે, ત્યારે નાના વેપારીઓને સંગઠિત ગુનેગારો તરીકે ન જોવું જોઈએ. તેમણે કહ્યું, "અમારી આજીવિકા ગુનો નથી. અમે મહેનતુ નાગરિકો છીએ જે પેઢીઓથી આપણા સમુદાયોની સેવા કરી રહ્યા છીએ. સંગઠિત ગુનાખોરી સિન્ડિકેટનો સામનો કરવા માટે MCOCA લાગુ કરવામાં આવ્યો હતો; તે સ્થાનિક વેપારીઓ પર લાગુ થવો જોઈએ નહીં જેઓ પ્રામાણિકપણે નાના વ્યવસાયો ચલાવે છે."
અજિત સૂર્યવંશીએ પાન દુકાનો પર વેચાતા ઉત્પાદનો અંગે નિયમનકારી અસંગતતાઓ પર પણ પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો. તેમણે પૂછ્યું, "જ્યારે કોઈ પ્રોડક્ટ ભારતના મોટાભાગના ભાગોમાં કાયદેસર રીતે ઉત્પાદિત, પરિવહન અને વેચાય છે - અને ખાદ્ય સલામતી અને ધોરણોના માળખા હેઠળ પ્રમાણિત ખાદ્ય ઉત્પાદન તરીકે ઓળખાય છે - ત્યારે તેના પર ફક્ત મહારાષ્ટ્રમાં જ પ્રતિબંધ કેમ લગાવવો જોઈએ? જો સમાન ઉત્પાદનો પડોશી રાજ્યોમાં કાયદેસર રીતે ઉપલબ્ધ છે, તો મહારાષ્ટ્રમાં ફક્ત નાનાવેપારીઓ સામે જ ફોજદારી કેસ કેમ નોંધવામાં આવી રહ્યા છે? આ પ્રશ્ન ફક્ત સરકાર માટે જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર સમાજ માટે છે." તેમણે આરોપ લગાવ્યો કે કઠોર દંડની જોગવાઈઓના વારંવાર ઉપયોગથી લાખો વેપારીઓમાં ભયનું વાતાવરણ ઉભું થયું છે. સૂર્યવંશીએ કહ્યું, “ખાદ્ય સુરક્ષા કાયદા હેઠળ કાર્યવાહી કરવાને બદલે, ભારતીય ન્યાય સંહિતાની કલમ 328 જેવી જોગવાઈઓ ચોક્કસ કેસોમાં લાગુ કરવામાં આવી હતી, ત્યારબાદ MCOCA લાગુ કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હતો. અમારું માનવું છે કે આ અભિગમથી નાના વેપારીઓ અને તેમના પરિવારોને મોટી મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડ્યો છે. આ વેપાર સાથે પ્રત્યક્ષ કે પરોક્ષ રીતે સંકળાયેલા આશરે 2.5 મિલિયન લોકો માટે અનિશ્ચિતતાની પરિસ્થિતિ ઊભી થઈ છે.”
ફેડરેશનના કાનૂની સલાહકારે જણાવ્યું હતું કે સંગઠનનો વાંધો કાયદાના અર્થઘટન અને ઉપયોગ સાથે સંબંધિત છે. તેમણે કહ્યું, “ખાદ્ય સુરક્ષા અને ધોરણો અધિનિયમ હેઠળ નિયમન કરાયેલ ઉત્પાદનો ચોક્કસ વૈધાનિક માળખામાં આવે છે. કાનૂની પ્રશ્ન એ છે કે શું લાઇસન્સ પ્રાપ્ત વેપાર સાથે સંકળાયેલા કેસોમાં કલમ 328 અને ત્યારબાદ MCOCA જેવી કડક ફોજદારી જોગવાઈઓ લાગુ કરવી યોગ્ય છે. આ એવા કાનૂની પ્રશ્નો છે જેની કાળજીપૂર્વક ન્યાયિક સમીક્ષાની જરૂર છે.” તેમણે નોંધ્યું હતું કે 13 સપ્ટેમ્બર, 2019 ના રોજ, બૉમ્બે હાઈ કોર્ટે ફોજદારી રિટ પિટિશન નંબર 3607/2019 ની સુનાવણી દરમિયાન આવા કેસોમાં કલમ 328 ની લાગુ પડવાની તપાસ કરી હતી. આ મામલો હાલમાં સુપ્રીમ કોર્ટ સમક્ષ પેન્ડિંગ છે. કાનૂની સલાહકારે જણાવ્યું હતું કે, “આ મામલો ન્યાયાધીન હોવાથી, અમે તેના ગુણો પર ટિપ્પણી કરીશું નહીં. જોકે, કાયદાનો અમલ આખરે અદાલતો દ્વારા પૂરા પાડવામાં આવેલા અર્થઘટન અનુસાર થવો જોઈએ. વ્યાપક કાનૂની પ્રશ્ન આ છે જો કોઈ પ્રોડક્ટ કાયદેસર રીતે ઉત્પાદિત થાય છે અને દેશના મોટાભાગના ભાગોમાં પ્રવર્તમાન વૈધાનિક શાસન હેઠળ ઉપલબ્ધ હોય છે, તો ફક્ત એક જ રાજ્યમાં નાના વેપારીઓ સામે સંગઠિત ગુના કાયદા લાગુ કરવાનો કાનૂની આધાર શું છે? અમારો ઉદ્દેશ્ય નિયમન અથવા જાહેર આરોગ્ય પગલાંનો વિરોધ કરવાનો નથી. અમારી ચિંતા એ છે કે કાયદાનું અમલીકરણ સંતુલિત, કાયદેસર રીતે ટકાઉ અને બંધારણીય સિદ્ધાંતો સાથે સુસંગત હોવું જોઈએ, જેથી લાખો કાયદાનું પાલન કરનારા નાગરિકોની આજીવિકા સુરક્ષિત રહે.”
ફેડરેશને કહ્યું કે ચાલુ અમલીકરણ પગલાંએ પાન વિક્રેતાઓ, હોલસેલ વેપારીઓ, વિતરકો, પરિવહન સાથે સંકળાયેલા લોકો અને આ વેપાર પર નિર્ભર હજારો પરિવારોમાં ભયનું વાતાવરણ ઉભું કર્યું છે. અજિત સૂર્યવંશીએ કહ્યું, “કેન્દ્ર સરકારે પહેલાથી જ આ ઉત્પાદનો અંગે કાનૂની માળખું સ્થાપિત કરી દીધું છે. સરકારો પાસેથી તે જ માળખામાં કાયદાઓનો અમલ કરવાની અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે. અમારી એકમાત્ર માગ એ છે કે ન્યાયીતા, સમાનતા અને યોગ્ય પ્રક્રિયાનું પાલન કરવામાં આવે. કાયદાના મૂળ ઉદ્દેશ્યથી આગળ જતા અર્થઘટનને કારણે પ્રામાણિક વેપારીઓને હેરાન ન કરવા જોઈએ.” ફેડરેશનએ સ્પષ્ટતા કરી કે 7 જુલાઈના રોજ યોજાનારી વિશાળ રૅલી સંપૂર્ણપણે શાંતિપૂર્ણ અને લોકશાહી રહેશે. સંગઠનનો ઉદ્દેશ્ય સરકાર સાથે રચનાત્મક સંવાદ સ્થાપિત કરવાનો અને સંગઠિત ગુનેગારો અને કાયદેસર નાના વેપારીઓ વચ્ચે સ્પષ્ટ રીતે તફાવત કરતી અમલીકરણ પદ્ધતિની હાકલ કરવાનો છે. વધુમાં, ફેડરેશનએ મહારાષ્ટ્રના તમામ જિલ્લાઓના પાન વિક્રેતાઓ અને નાના વેપારીઓને તેમની આજીવિકાના રક્ષણ, સમાન વર્તન અને કાયદેસર રીતે યોગ્ય અમલીકરણ પ્રથાઓની માગ કરવા માટે આઝાદ મેદાનમાં મોટી સંખ્યામાં એકઠા થવા અપીલ કરી છે.
