29 June, 2026 02:29 PM IST | Mumbai | Gujarati Mid-day Online Correspondent
કૅપ્સ્યુલમાં ઝિન્ક ફૉસ્ફાઇડ ભરીને માસ કિલિંગનો પ્લાન બનાવનાર પુણેનો ફૈયાઝ પ્રેમજી.
મુંબઈના મોહરમના ઝૂલુસ દરમિયાન ઝેરની કેપ્સ્યુલ વહેંચવાનો મામલો આ દિવસોમાં સતત ચર્ચામાં છે. જો ઝેરની કેપ્સ્યુલ વહેંચનાર વ્યક્તિ ફૈયાઝ પ્રેમજી પોતાના મિશનમાં સફળ થયો હોત, તો તેનાથી મુંબઈમાં હોબાળો મચી ગયો હોત. ફૈયાઝ 15,000 લોકોને ઝેરની કેપ્સ્યુલ વહેંચવાની યોજના બનાવી રહ્યો હતો. ફૈયાઝે આટલું ખતરનાક કાવતરું કેમ ઘડ્યું? આ અંગે સતત ખુલાસાઓ થઈ રહ્યા છે. હવે, ફૈયાઝનો ચાર વર્ષ જૂનો પોડકાસ્ટ વીડિયો સમાચારમાં છે, જે દર્શાવે છે કે ફૈયાઝને પોતાના ધર્મ પ્રત્યે નફરત થઈ ગઈ હતી અને તે હિન્દુ ધર્મમાં પાછા ફરવા માંગતો હતો.
ચાર વર્ષ જૂના આ વીડિયોમાં, ફૈયાઝે શિયા સમુદાય સંબંધિત અનેક વિવાદાસ્પદ દાવા કર્યા છે. ફૈયાઝ એવું કહેતા હોય તેવું લાગે છે કે શિયાઓ ઉદારવાદી નથી પણ જો તેઓ સત્તા મેળવશે તો તેઓ આક્રમણકારો બનશે. ફૈયાઝ પ્રેમજી ઇસ્લામમાં પ્રવર્તતી ઘણી અંધશ્રદ્ધાઓને નાબૂદ કરવા માંગતા હતા. તેમને પોતાના સમુદાયના સભ્યો પ્રત્યે ખૂબ જ રોષ હતો. આ માટે તેમણે અનેક વિરોધ પ્રદર્શનો યોજ્યા અને લોકોને શિક્ષિત કરવા માટે વ્યાપક પ્રયાસો કર્યા. કોઈએ તેમનું સાંભળ્યું નહીં, જેના કારણે ફૈયાઝ પ્રેમજી નાસ્તિક બન્યા.
લગભગ ચાર વર્ષ પહેલાં (નીરજ અત્રી દ્વારા આયોજિત) એક ઇન્ટરવ્યુ/પોડકાસ્ટમાં, પ્રેમજીએ દાવો કર્યો હતો કે તેઓ ધર્મમાં સકારાત્મક પરિવર્તન લાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. આ લાઇવ ચર્ચામાં, મહેમાન ફૈયાઝ પ્રેમજી શિયા અને સુન્ની મુસ્લિમો વચ્ચેના વૈચારિક તફાવતો અને બિન-મુસ્લિમો પ્રત્યેના તેમના વલણની ચર્ચા કરે છે. ફૈયાઝ દાવો કરે છે કે ભારતમાં શિયા સમુદાય ફક્ત તેમની ઓછી લઘુમતી વસ્તીને કારણે ઉદાર અથવા બિનસાંપ્રદાયિક દેખાય છે. જો તેઓ કાલે રાજકીય સત્તા મેળવશે, તો તેમનું વર્તન ઐતિહાસિક આક્રમણકારો અથવા કટ્ટરપંથીઓ જેવું જ હશે!
ફૈયાઝ પોતે ખોજા શિયા સમુદાયના છે. તેમણે સમજાવ્યું કે આ સમુદાયના પૂર્વજો હિન્દુ હતા અને હિન્દુ પરંપરાઓ હજુ પણ તેમનામાં પ્રચલિત છે. વિડિઓમાં, તેઓ સૂચવે છે કે જો હિન્દુ સંગઠનો પ્રયાસો કરે, તો સમુદાયનું હિન્દુ ધર્મમાં "ઘર વાપસી" સૌથી સરળતાથી પ્રાપ્ત થઈ શકે છે, કારણ કે તેઓ સુન્ની અને શિયા વચ્ચેના આંતરિક સંઘર્ષોથી પરેશાન છે અને હિન્દુઓથી પણ ડરે છે.
વિડિઓમાં, ફૈયાઝ જિયો પૉલિટિક્સ (ભૂરાજનીતિ)ની ચર્ચા કરે છે, કહે છે કે ભારતે તેલ માટે ઈરાન અને ઇરાક જેવા મધ્ય પૂર્વીય દેશો પર સંપૂર્ણપણે નિર્ભર ન રહેવું જોઈએ. તેના બદલે, ભારતે તેની સુરક્ષા અને વ્યૂહાત્મક શક્તિ માટે ઇઝરાયલ, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને રશિયા સાથેના તેના સંબંધોને વધુ મજબૂત બનાવવા જોઈએ. તેઓ તેમના અંગત અનુભવો પણ શેર કરે છે, જેમાં વર્ણવે છે કે ધર્મ વિશે તાર્કિક પ્રશ્નો પૂછવા, અંધશ્રદ્ધાઓનો વિરોધ કરવા અથવા તેમની ટીકા કરવાથી સમુદાયની અંદરથી તીવ્ર વિરોધ, બહિષ્કાર અને જીવલેણ જોખમો પણ થઈ શકે છે.
ત્રણ વર્ષ જૂના (મધુ કિશ્વર દ્વારા હોસ્ટ કરાયેલ) બીજા એક પોડકાસ્ટ વિડીયોમાં, ફૈયાઝ પોતાને ભૂતપૂર્વ શિયા અને ઈરાનમાં રહેતા ઉદ્યોગપતિ તરીકે વર્ણવે છે અને તે જ મુદ્દાને પુનરાવર્તિત કરે છે: શિયાઓ સુન્નીઓ કરતાં વધુ ઉદાર નથી. તે કહે છે કે ભારતમાં શિયાઓનો શાંતિપૂર્ણ અને કંઈક અંશે બિનસાંપ્રદાયિક ચહેરો ફક્ત તેમના લઘુમતી દરજ્જાને કારણે છે. જો તેઓ સત્તા મેળવશે, તો તેઓ સુન્નીઓની જેમ વર્તે છે. વિડીયોમાં, ફૈયાઝ દાવો કરે છે કે શિયા ધાર્મિક નિયમો અનુસાર, હિન્દુઓને નાસ્તિક (નાજી), અસ્પૃશ્ય માનવામાં આવે છે.
તે કહે છે કે સુન્ની મુસ્લિમ હિંદુના હાથનું ભોજન ખાશે, પરંતુ એક કટ્ટરપંથી શિયા હિંદુ દ્વારા સ્પર્શ કરેલો ખોરાક નહીં ખાય. તેમનું માનવું છે કે શિયાઓ શારીરિક સંપર્ક ટાળે છે અને જો કોઈ હિંદુ આકસ્મિક રીતે તેમને સ્પર્શ કરે તો તેમના હાથ ધોઈ નાખે છે. વીડિયોમાં, ફૈયાઝ દાવો કરે છે કે કટ્ટરપંથી શિયા વિચારધારા અનુસાર, હિન્દુઓએ રક્ત કે અંગોનું દાન ન કરવું જોઈએ કારણ કે તેઓ માને છે કે હિન્દુ સ્વસ્થ થયા પછી મૂર્તિઓની પૂજા કરશે, જેનાથી તેઓ પાપમાં ભાગીદાર બનશે. જો તેઓ દબાણ કરવામાં આવે તો તેઓ હિંદુ રક્ત સ્વીકારી શકે છે, પરંતુ મુસ્લિમ પાસેથી રક્ત મેળવવું વધુ સારું છે.
ફૈયાઝે આરોપ લગાવ્યો કે લેબનીઝ આતંકવાદી સંગઠન હિઝબુલ્લાહનો મુંબઈ, પુણે, હૈદરાબાદ અને ગુજરાત સહિત અનેક ભારતીય શહેરોમાં શિયા સમુદાયમાં નરમ પ્રભાવ છે. બાળકોને રમતગમતના બહાને ત્યાં લલચાવીને હિઝબુલ્લાહની વિચારધારા શીખવવામાં આવે છે.
ફૈયાઝના આ બે વીડિયો લોકપ્રિય થયા પછી, પોલીસ તપાસની દિશામાં ફેરફાર થયાના અહેવાલો છે. પોલીસ હવે તપાસ કરી રહી છે કે શું આ ગુસ્સાએ તેને આ ગુનો કરવા માટે પ્રેરિત કર્યો હતો, કે પછી કોઈ આંતરરાષ્ટ્રીય બળ તેને આવું કરવા માટે ઉશ્કેર્યું હતું. પોલીસ સમગ્ર મામલાની સંપૂર્ણ તપાસ કરી રહી છે.
પુણેની ખોજા શિયા ઇશ્ના અશરી જમાત (KSIJ) એ ફૈયાઝ પ્રેમજી સામે કડક વલણ અપનાવતા એક સત્તાવાર જાહેરાત જારી કરી છે. જમાતે તેમના પર લાગેલા ગંભીર આરોપોની નિંદા કરી છે, જેમાં મોહરમના શોભાયાત્રા દરમિયાન ઝેરી કેપ્સ્યુલ વહેંચવાનો પ્રયાસ કરવાનો પણ સમાવેશ થાય છે, તેને અમાનવીય અને અસામાજિક કૃત્ય ગણાવ્યું છે. જમાતે સ્પષ્ટતા કરી હતી કે ફૈયાઝ પ્રેમજી સમાજના હિતોને નુકસાન પહોંચાડતી પ્રવૃત્તિઓમાં સામેલ હતા. તેમના પર ટ્રસ્ટીઓ અને સમુદાયના સભ્યોને હેરાન કરવાનો અને બદનામ કરવાનો આરોપ છે. વધુમાં, તેઓ અનેક વખત ઝઘડા અને લડાઈમાં સામેલ રહ્યા છે.
થોડા વર્ષો પહેલા, ફૈયાઝ પ્રેમજીએ શિયા ધર્મ અને સમુદાય વિરુદ્ધ અપમાનજનક ટિપ્પણીઓ કરી હતી અને સોશિયલ મીડિયા પર જાહેરમાં ધર્મ છોડવાની ઇચ્છા વ્યક્ત કરી હતી. આ ઘટનાઓને ધ્યાનમાં રાખીને, 28 જૂન, 2026 ના રોજ યોજાયેલી એક મહત્વપૂર્ણ બેઠકમાં તેમને જમાતમાંથી હાંકી કાઢવાનો સર્વાનુમતે નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હતો. જાહેરાતમાં એ પણ સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું હતું કે ફૈયાઝ પ્રેમજીનો છેલ્લા આઠથી દસ વર્ષથી જમાત સાથે કોઈ સંબંધ કે સંપર્ક નથી. તેથી, તેમના કોઈપણ કૃત્ય માટે જમાત જવાબદાર રહેશે નહીં. અંતે, જમાતે માંગ કરી હતી કે સંબંધિત સરકાર અને પોલીસ અધિકારીઓ ફૈયાઝ પ્રેમજી સામે કડક કાનૂની કાર્યવાહી કરે.
આતંકવાદ વિરોધી ટુકડી (ATS) એ આરોપીના માતા-પિતા અને ભાઈ ફૈયાઝ પ્રેમજીની લગભગ પાંચ કલાક પૂછપરછ કરી. પુણે સ્થિત તેમના ઘરે, તપાસ એજન્સીઓએ આરોપીની પ્રવૃત્તિઓ, જીવનશૈલી અને તાજેતરના વ્યવહારો વિશે પરિવાર પાસેથી માહિતી એકત્રિત કરી. પ્રાથમિક માહિતી અનુસાર, ફૈયાઝ પ્રેમજી છેલ્લા બે વર્ષથી મુંબઈમાં તેમના પરિવારથી અલગ રહેતા હતા. તપાસ એજન્સીઓ આ સમયગાળા દરમિયાન તેમના સંપર્કો અને સંબંધોની પણ તપાસ કરી રહી છે.
