04 September, 2026 02:07 PM IST | New Delhi | Gujarati Mid-day Online Correspondent
ફાઈલ તસવીર
ભારત અને બેલ્જિયમ વચ્ચે સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં સહયોગને લઈને ઘણા મોટા કરારો પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા છે. બેલ્જિયમના વડાપ્રધાન બાર્ટ ડી વેવરની ભારત મુલાકાત દરમિયાન બેલ્જિયમની 15 સંરક્ષણ કંપનીઓના પ્રતિનિધિઓ પણ ભારત આવ્યા હતા. બંને દેશોની કંપનીઓ વચ્ચે લગભગ 10 કરારો પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા છે. તેમાં હથિયારો તેમજ ડ્રોન, દરિયાઈ સુરક્ષા, ખાણ દૂર કરવાની ટેકનોલોજી, રડાર, દારૂગોળો અને અન્ય સંરક્ષણ પ્રણાલીઓનો સમાવેશ થાય છે. આ સહયોગની સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે ભારત માત્ર તૈયાર હથિયારો ખરીદવા પર જ આગ્રહ નથી કરી રહ્યું. બંને દેશોની કંપનીઓ સંયુક્ત રીતે ટેક્નોલોજી વિકસાવવા અને ભારતમાં ઉત્પાદન વધારવા તરફ આગળ વધી રહી છે. ભારતના ડોમેસ્ટિક ડિફેન્સ મેન્યુફેક્ચરિંગને પણ આનો ફાયદો થઈ શકે છે.
બેલ્જિયમના જ્હોન કોકરિલ ડિફેન્સનો 3105 બુર્જ ભારતની લાઇટ જોરાવર ટેન્ક માટે મહત્વપૂર્ણ છે. આ બુર્જ 105mm ગનથી સજ્જ છે અને તેનો ઉપયોગ ઝોરાવરના પ્રારંભિક પ્રોટોટાઈપમાં કરવામાં આવ્યો છે. આ ટાંકી ખાસ કરીને ઊંચાઈવાળા અને મુશ્કેલ પર્વતીય વિસ્તારોમાં કામ કરવા માટે બનાવવામાં આવી રહી છે. જોરાવર ટાંકી ભારત-ચીન સરહદ જેવા ઊંચાઈવાળા વિસ્તારોમાં જમાવટને ધ્યાનમાં રાખીને વિકસાવવામાં આવી છે. ભારતમાં પણ આ બુર્જના ઉત્પાદન તરફ કામ ચાલી રહ્યું છે. જોન કોકરિલ અને ભારતીય કંપની ઈલેક્ટ્રો-ન્યુમેટિક્સ એન્ડ હાઈડ્રોલિક્સ વચ્ચેની ભાગીદારી દ્વારા બુર્જ બનાવવાની યોજના છે.
બેલ્જિયમના થેલ્સ અને ભારતની કલ્યાણી સ્ટ્રેટેજિક સિસ્ટમ્સ લિમિટેડ વચ્ચે 70mm રોકેટ સિસ્ટમને લઈને એક કરાર પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા છે. આમાં અનગાઈડેડ અને લેસર ગાઈડેડ બંને રોકેટ પર કામ કરવામાં આવશે. સૌથી મોટી વાત એ છે કે આ રોકેટની ઉત્પાદન ક્ષમતા ભારતમાં જ બનાવવામાં આવશે. થેલ્સ તેની ટેકનિકલ જાણકારી આપશે, જ્યારે ભારતમાં કલ્યાણી સ્ટ્રેટેજિક સિસ્ટમ્સ ઉત્પાદન, પરીક્ષણ અને સિસ્ટમ એકીકરણમાં ભૂમિકા ભજવશે. સંપૂર્ણપણે ભારતમાં બનેલા પ્રથમ રોકેટને 2027ની શરૂઆતમાં બનાવવાનું લક્ષ્ય છે. આ 70mm રોકેટ ભારતીય સશસ્ત્ર દળોમાં ઉપયોગમાં લેવાતા પ્લેટફોર્મ માટે ઉપયોગી થઈ શકે છે. થેલ્સના મતે તેની ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ હવાઈ, જમીન અને દરિયાઈ મિશનમાં પણ થઈ શકે છે.
ભારત અને બેલ્જિયમ વચ્ચેના સહયોગનો મહત્વનો હિસ્સો સમુદ્રમાં નાખવામાં આવેલી ખાણો સાથે સંબંધિત છે. લાર્સન એન્ડ ટુબ્રો અને એક્સેલ રોબોટિક્સ વચ્ચેના કરાર હેઠળ એવી ટેક્નોલોજી પર કામ કરવામાં આવશે જે દરિયાની નીચે ખાણોને શોધવા, ઓળખવામાં અને દૂર કરવામાં મદદ કરશે. આ ટેક્નોલોજી ભારતીય નૌકાદળ માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે, કારણ કે દરિયાઈ માર્ગોની સુરક્ષા અને જહાજોની સલામત અવરજવર માટે ખાણોની ઓળખ અને તેને દૂર કરવી જરૂરી છે. ભારતીય નૌકાદળ માટે ખાણ પ્રતિરોધક ક્ષમતાઓને વધારવા માટે લાંબા સમયથી કામ કરવાની આવશ્યકતા છે.
બેલ્જિયમની લેચૌસી કંપની અને ભારતની ટેમ્બો ક્લાસિક એન્જિનિયરિંગ વચ્ચે દારૂગોળાના ઉત્પાદન માટે એક મોટા કરાર પર પણ હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા છે. આ અંતર્ગત ભારતમાં પ્રોડક્શન લાઇન સ્થાપિત કરવાની યોજના છે. સૂચિત પ્લાન્ટની ક્ષમતા દર વર્ષે લગભગ 10 કરોડ રાઉન્ડ કરવાની હશે. આ પ્રોજેક્ટની કિંમત લગભગ 50 મિલિયન યુરો હોવાનું કહેવાય છે. પ્લાન્ટને બે પ્રકારના દારૂગોળો માટે સંપૂર્ણ ઉત્પાદન લાઇન અને અન્ય બે કેલિબર માટે જરૂરી મશીનરી અને ટૂલિંગ પ્રદાન કરવામાં આવશે. 2028 અને 2029 દરમિયાન તેના ઇન્સ્ટોલેશન અને ડિલિવરીનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે.
ભારત અને બેલ્જિયમ વચ્ચેનો સહયોગ માત્ર ટેન્ક, રોકેટ અને દારૂગોળો પૂરતો મર્યાદિત નથી. બંને દેશોની કંપનીઓ વચ્ચે ડ્રોન, કાઉન્ટર-ડ્રોન સિસ્ટમ, ઈલેક્ટ્રો-ઓપ્ટિકલ ઈક્વિપમેન્ટ અને અન્ય આધુનિક સંરક્ષણ પ્રણાલીઓને લઈને પણ કરાર કરવામાં આવ્યા છે. ભારતનો હેતુ આ ટેક્નોલોજીઓમાં વિદેશી કંપનીઓની કુશળતાને તેની પોતાની ઉત્પાદન ક્ષમતા સાથે જોડવાનો છે.
