24 April, 2026 06:25 PM IST | Kerala | Gujarati Mid-day Online Correspondent
અસદુદ્દીન ઓવૈસી (ફાઈલ તસવીર)
ઑલ ઈન્ડિયા મુસ્લિમ પર્સનલ લો બોર્ડે સુપ્રીમ કોર્ટમાં સ્પષ્ટતા કરી છે કે ઇસ્લામ મહિલાઓને નમાઝ માટે મસ્જિદોમાં જવાની મનાઈ ફરમાવતો નથી, પરંતુ તેમના માટે ઘરે રહેવું યોગ્ય છે. મુસ્લિમ પર્સનલ લો બોર્ડના આ દલીલનો હવે અસદુદ્દીન ઓવૈસીએ જવાબ આપ્યો છે.
ઑલ ઈન્ડિયા મુસ્લિમ પર્સનલ લો બોર્ડ (AIMPLB) એ ગુરુવારે સુપ્રીમ કોર્ટમાં જણાવ્યું હતું કે ઇસ્લામ મહિલાઓને નમાઝ માટે મસ્જિદોમાં જવાની મનાઈ ફરમાવતો નથી, પરંતુ તેમના માટે ઘરે રહેવું યોગ્ય છે. AIMPLB નું પ્રતિનિધિત્વ કરતા વરિષ્ઠ વકીલ એમ.આર. શમશાદે મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંતની આગેવાની હેઠળની નવ ન્યાયાધીશોની બંધારણીય બેંચને જણાવ્યું હતું કે મહિલાઓને ચોક્કસ શિસ્તને આધીન મસ્જિદોમાં નમાઝ પઢવાની પરવાનગી છે.
સબરીમાલા કેસની સુનાવણી કરતી નવ ન્યાયાધીશોની બેંચ સમક્ષ AIMPLB વતી વરિષ્ઠ વકીલ એમ.આર. શમશાદે આ દલીલ કરી હતી. મસ્જિદોમાં મહિલાઓના પ્રવેશની માંગ કરતી રિટ અરજીઓ સબરીમાલા કેસની સાથે જ દાખલ કરવામાં આવી હતી, કારણ કે બંધારણના અનુચ્છેદ 25 અને 26 ના અવકાશ અંગેના બંધારણીય પ્રશ્નો પણ ઉભા થાય છે. આ અરજીઓનો જવાબ આપતા, શમશાદે જણાવ્યું હતું કે મસ્જિદમાં `ગૃહસ્થાન`નો કોઈ ખ્યાલ નથી, જોકે તે દરગાહોમાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંતની આગેવાની હેઠળની નવ ન્યાયાધીશોની બેન્ચ અરજીની સુનાવણી કરી રહી છે. બેન્ચમાં જસ્ટિસ બી.વી. નાગરત્ના, જસ્ટિસ એમ.એમ. સુંદરેશ, જસ્ટિસ અહસાનુદ્દીન અમાનુલ્લાહ, જસ્ટિસ અરવિંદ કુમાર, જસ્ટિસ ઓગસ્ટિન જ્યોર્જ મસીહ, જસ્ટિસ પ્રસન્ના બી. વરાલે, જસ્ટિસ આર. મહાદેવન અને જસ્ટિસ જોયમલ્યા બાગચીનો સમાવેશ થાય છે.
AIMIMના વડા અસદુદ્દીન ઓવૈસીએ પણ આ અરજી પરની સુનાવણી પર પ્રતિક્રિયા આપી હતી. તેમણે કહ્યું, "સુપ્રીમ કોર્ટમાં પોતાની દલીલો પૂર્ણ કરતા પહેલા, AIMPLBના વકીલ શમશાદે કહ્યું, `અહીં એક અરજી છે જે કહે છે કે મુસ્લિમ મહિલા માટે મસ્જિદ જરૂરી છે. પરંતુ મારી પાસે એક ચુકાદો છે જે કહે છે કે મસ્જિદ જરૂરી નથી.`
AIMPLBના વકીલે બેન્ચને જણાવ્યું હતું કે મહિલાઓ ઘરે નમાઝ પઢે તો સારું રહેશે, કારણ કે તેમને મસ્જિદમાં નમાઝ પઢતા પુરુષો જેટલા જ ગુણો મળશે. દરમિયાનગીરી કરતા, ન્યાયાધીશ અમાનુલ્લાહે કહ્યું કે જો ઘરના બધા સભ્યો મસ્જિદમાં જાય, તો બાળકોની સંભાળ કોણ રાખશે?
ન્યાયાધીશ નાગરત્નાએ જણાવ્યું હતું કે ઇસ્લામ મહિલાઓને મસ્જિદમાં સામુહિક નમાઝમાં હાજરી આપવાનો આદેશ આપતો નથી. શમશાદે જણાવ્યું હતું કે કુરાન પયગંબરનું પાલન કરવાનું કહે છે અને હદીસો પૂજાની પદ્ધતિઓ સૂચવે છે.
તેમણે દલીલ કરી હતી કે અદાલતોએ ધાર્મિક પ્રથાઓની પ્રકૃતિ ન્યાયિક રીતે નક્કી કરવાનો પ્રયાસ ન કરવો જોઈએ. તેમણે જણાવ્યું હતું કે, બંધારણના અનુચ્છેદ 25 મુજબ, ધાર્મિક પ્રથા અથવા ધાર્મિક પ્રથાના સારનું અર્થઘટન કરવાનું કાર્ય ધર્મના વિદ્વાનો અથવા ધાર્મિક સંપ્રદાયો અને/અથવા તે ચોક્કસ ધર્મના વિદ્વાનો પર છોડી દેવું જોઈએ.
તેમણે દલીલ કરી હતી કે, "ઇસ્લામના પ્રથમ 400 વર્ષોમાં, ઇસ્લામમાં આવશ્યક ધાર્મિક પ્રથાઓ પણ ઇજમા (વિદ્વાનોની સર્વસંમતિ) દ્વારા જાહેર કરવામાં આવી હતી. આનો ઉપયોગ એવા કિસ્સાઓમાં કરવામાં આવ્યો હતો જ્યાં કુરાનમાં કેટલાક અસ્પષ્ટ સંકેતો હતા... અને વિવિધ સંપ્રદાયો વચ્ચેના ગંભીર મતભેદોને ઉકેલવા માટે."
શમશાદે દલીલ કરી હતી કે, "મસ્જિદ ખરેખર ઇસ્લામનો અભિન્ન ભાગ છે. મુદ્દો એ નથી કે મસ્જિદ ફરજિયાત છે કે નહીં. પરંતુ જ્યારે કોર્ટનો બહુમતી નિર્ણય આવ્યો, ત્યારે તેણે કહ્યું કે ખુલ્લામાં નમાઝ પઢી શકાય છે, તેથી મસ્જિદ ફરજિયાત નથી. આ માપદંડ સંપૂર્ણપણે ખોટો છે. ઘણા નિર્ણયોમાં તેનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે. મસ્જિદ મુસ્લિમ આસ્થાનું કેન્દ્ર છે. બધી પ્રથાઓ આખરે મસ્જિદ સાથે જોડાયેલી છે."
જસ્ટિસ નાગરત્નાએ કહ્યું કે આ કહેવા જેવું છે કે મંદિર હિન્દુ ધર્મ માટે આવશ્યક નથી. સુપ્રીમ કોર્ટે એમ પણ કહ્યું કે તે બધા પ્રખ્યાત લેખકો અને વિચારકોના મંતવ્યોનો આદર કરે છે, પરંતુ તે `વોટ્સએપ યુનિવર્સિટી`માંથી મેળવેલી માહિતી સ્વીકારી શકતી નથી.
કેરળના સબરીમાલા મંદિર સહિત ધાર્મિક સ્થળોએ મહિલાઓ સાથે થતા ભેદભાવ અને વિવિધ ધર્મો દ્વારા પાળવામાં આવતી ધાર્મિક સ્વતંત્રતાની મર્યાદા અને અવકાશ અંગેની અરજીઓની સુનાવણી કરતી વખતે નવ ન્યાયાધીશોની બંધારણીય બેન્ચે આ અવલોકન કર્યું હતું.
સપ્ટેમ્બર 2018 માં, પાંચ ન્યાયાધીશોની બંધારણીય બેન્ચે 4:1 બહુમતીના ચુકાદામાં, સબરીમાલા અયપ્પા મંદિરમાં 10 થી 50 વર્ષની વયની મહિલાઓના પ્રવેશ પરનો પ્રતિબંધ ઉઠાવી લીધો હતો, અને સદીઓ જૂની હિન્દુ ધાર્મિક પ્રથાને ગેરકાયદેસર અને ગેરબંધારણીય ગણાવી હતી.
