18 August, 2026 04:56 PM IST | New Delhi | Gujarati Mid-day Online Correspondent
સુપ્રીમ કોર્ટ (ફાઈલ તસવીર)
સુપ્રીમ કોર્ટે ફાંસીની સજા માટે ફાંસી આપવાની વર્તમાન પદ્ધતિને નાબૂદ કરવાની માંગ કરતી અરજીને ફગાવી દીધી છે. ફાંસી પછી કેદીને કેવી રીતે ફાંસી આપવી તે પ્રશ્ન પર દેશમાં લાંબા સમયથી ચર્ચા ચાલી રહી છે. શું ફાંસી આપવી એ સૌથી યોગ્ય પદ્ધતિ છે, કે પછી કોઈ બીજી પદ્ધતિ છે જે પીડા અને વેદનાને ઓછી કરે છે અને કેદીની અંતિમ ક્ષણો દરમિયાન તેની ગરિમા જાળવી રાખે છે? સુપ્રીમ કોર્ટે મંગળવારે આ પ્રશ્ન પર મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપ્યો.
ન્યાયાધીશ વિક્રમ નાથ અને સંદીપ મહેતાની બેન્ચે ફાંસી આપવાની પદ્ધતિ તરીકે ફાંસી નાબૂદ કરવાની માંગ કરતી અરજીને ફગાવી દીધી. જોકે, કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે કેન્દ્ર સરકાર ઈચ્છે તો નિષ્ણાતોની મદદથી અન્ય પદ્ધતિઓની તપાસ કરી શકે છે. જો ભવિષ્યમાં મજબૂત વૈજ્ઞાનિક અથવા તબીબી પુરાવા બહાર આવે છે, તો આ મુદ્દો વધુ બંધારણીય તપાસનો વિષય બની શકે છે.
વરિષ્ઠ વકીલ ઋષિ મલ્હોત્રાએ ફાંસીની બંધારણીય માન્યતાને પડકારી હતી.
અરજીમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે ફાંસી આપવાથી કેદીને લાંબા ગાળાની પીડા અને માનસિક તકલીફ થઈ શકે છે.
તેમાં કલમ 21 હેઠળ ગૌરવ સાથે જીવવા અને મરવાનો મુદ્દો ઉઠાવવામાં આવ્યો હતો.
અરજીમાં ફાંસી આપવાના વિકલ્પો, જેમ કે ઘાતક ઇન્જેક્શન, ગોળીઓ, વીજળીનો કરંટ અથવા ગૅસ ચેમ્બર પર વિચાર કરવાની માંગ કરવામાં આવી હતી.
જૂની સીઆરપીસીની કલમ 354(5) માં મૃત્યુદંડની સજા પામેલા વ્યક્તિને મૃત્યુ સુધી ફાંસી આપવાની જોગવાઈ હતી. આ જોગવાઈ હવે નવા સીઆરપીસીની કલમ 393(5) માં છે. સુપ્રીમ કોર્ટે અગાઉ 1983ના દીના કેસમાં ફાંસી આપવાની બંધારણીય માન્યતાને સમર્થન આપ્યું હતું.
2023માં, એટર્ની જનરલ આર. વેંકટરામણીએ જણાવ્યું હતું કે કેન્દ્ર ફાંસી આપવાના વિકલ્પોની તપાસ કરવા માટે એક નિષ્ણાત સમિતિ બનાવવાનું વિચારી રહ્યું છે.
2026ની સુનાવણીમાં, સરકારે એમ પણ કહ્યું હતું કે આ મામલાની ઉચ્ચ સ્તરે તપાસ કરવામાં આવી રહી છે.
કોર્ટે હજુ પણ કેન્દ્ર માટે નિષ્ણાત સમિતિ દ્વારા વિકલ્પો શોધવાનો દરવાજો ખુલ્લો રાખ્યો હતો.
૨૦૦૩માં, કાયદા પંચના ૧૮૭મા અહેવાલમાં ફાંસી માટે ઘાતક ઇન્જેક્શનને વૈકલ્પિક પદ્ધતિ બનાવવાની ભલામણ કરવામાં આવી હતી. વિજ્ઞાન અને તબીબી ટેકનોલોજીમાં થયેલા ફેરફારોને ધ્યાનમાં રાખીને કમિશને આ મુદ્દા પર વિચાર કર્યો હતો.
પ્રોજેક્ટ ૩૯એએ સુનાવણી દરમિયાન જણાવ્યું હતું કે અન્ય દેશોમાં, ખાસ કરીને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં ઘાતક ઇન્જેક્શનનો અનુભવ સંપૂર્ણપણે સફળ રહ્યો નથી. તેથી, કોઈપણ નવી પદ્ધતિ અપનાવતા પહેલા વૈજ્ઞાનિક અને તબીબી પુરાવાઓની સંપૂર્ણ તપાસ જરૂરી રહેશે.
સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્ણયથી ભારતમાં ફાંસીની વર્તમાન પદ્ધતિમાં કોઈ ફેરફાર થયો નથી. જો કે, કોર્ટે એવી શક્યતા ખુલ્લી મૂકી છે કે જો નવી વૈજ્ઞાનિક અથવા તબીબી માહિતી ઉપલબ્ધ થાય તો ફાંસીની પદ્ધતિની બંધારણીય સમીક્ષા થઈ શકે છે. વધુમાં, કેન્દ્ર સરકાર નિષ્ણાતો દ્વારા ઓછા પીડા અને વધુ ગૌરવ સાથે વિકલ્પો પર વિચાર કરી શકે છે.
