૨૦૦૬ માલેગાંવ બ્લાસ્ટ કેસ ‘ડેડ એન્ડ’ પર પહોંચી ગયોઃ બૉમ્બે HCએ NIAની કરી ઝાટકણી

2006 Malegaon Blasts Case: બૉમ્બે હાઈકોર્ટે ૨૦૦૬ના માલેગાંવ બોમ્બ બ્લાસ્ટ કેસમાં મહત્વનો નિર્ણય લેતા ચાર આરોપીઓને પુરાવાઓના અભાવે નિર્દોષ જાહેર કર્યા; તપાસની સ્થિતિ પર ખેદ વ્યક્ત કરતા તેને `ડેડ એન્ડ` ગણાવ્યો; તપાસ એજન્સી NIAને ઝાટકી નાખી

બૉમ્બે હાઈકોર્ટની ફાઇલ તસવીર

બૉમ્બે હાઈકોર્ટ (Bombay High Court)એ ૨૦૦૬ના માલેગાંવ બોમ્બ બ્લાસ્ટ કેસ (2006 Malegaon Blasts Case)મા મહત્વનો ચુકાદો આપતા ચાર આરોપીઓને દોષમુક્ત કર્યા છે. સાથે જ રાષ્ટ્રીય તપાસ એજન્સી (National Investigation Agency) પર ગંભીર ટિપ્પણી કરી છે.

૨૦૦૬ના માલેગાંવ બ્લાસ્ટ કેસમાં ચાર આરોપીઓને દોષમુક્ત કરતા બૉમ્બે હાઈકોર્ટે મહત્વની ટિપ્પણી કરી છે કે આ કેસ "ડેડ એન્ડ" (અંતિમ વળાંક) પર પહોંચી ગયો હોય તેમ લાગે છે, જ્યાંથી સત્ય સુધી પહોંચવું મુશ્કેલ જણાય છે. અદાલતે અગાઉની તપાસ એજન્સી દ્વારા એકત્રિત કરવામાં આવેલા પુરાવાઓને "સંપૂર્ણપણે અવગણવા" બદલ નેશનલ ઈન્વેસ્ટિગેશન એજન્સી (NIA)ની આકરી ઝાટકણી કાઢી હતી. કોર્ટે વધુમાં ઉમેર્યું હતું કે, તપાસ એજન્સીઓની પરસ્પર વિરોધી વાર્તાઓએ સમગ્ર મામલાને વધુ ગૂંચવી દીધો છે.

બૉમ્બે કોર્ટે આરોપો રદ કરતી વખતે શું કહ્યું?

બૉમ્બે હાઈકોર્ટે ૨૦૦૬ના માલેગાંવ બ્લાસ્ટ કેસના આરોપીઓ રાજેન્દ્ર ચૌધરી, ધન સિંહ, મનોહર રામ સિંહ નરવરિયા અને લોકેશ શર્માને રાહત આપતા જણાવ્યું હતું કે, તેમની સામે કેસ ચલાવવા માટે પૂરતા પુરાવા નથી. અદાલતે સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫માં વિશેષ અદાલત દ્વારા નક્કી કરવામાં આવેલા આરોપોને રદ કરી દીધા છે. કોર્ટે વધુમાં ઉમેર્યું કે, વિશેષ અદાલતે આરોપ નક્કી કરતી વખતે ઉપલબ્ધ પુરાવાઓ અને તેમાં રહેલા વિરોધાભાસો પર યોગ્ય રીતે વિચાર કર્યો નહોતો.

શું છે સમગ્ર મામલો?

આ મામલો ૮ સપ્ટેમ્બર ૨૦૦૬નો છે, જ્યારે માલેગાંવ શહેરમાં સિલસિલાબદ્ધ ચાર બોમ્બ બ્લાસ્ટ થયા હતા. આ પૈકી ત્રણ ધડાકા હમીદિયા મસ્જિદ અને બડા કબ્રસ્તાન સંકુલમાં શુક્રવારની (જુમ્માની) નમાજ બાદ તરત જ થયા હતા, જ્યારે ચોથો ધડાકો મુશાવરત ચોકમાં થયો હતો. આ ભયાનક વિસ્ફોટોમાં ૩૧ લોકોના મોત થયા હતા અને ૩૧૨ લોકો ઘાયલ થયા હતા.

કેવી રીતે થઈ તપાસ?

આ મામલાની શરૂઆતી તપાસ આતંકવાદ વિરોધી ટુકડી (Anti-Terrorism Squad) દ્વારા કરવામાં આવી હતી. ATSએ દાવો કર્યો હતો કે આ કાવતરા પાછળ નવ મુસ્લિમ આરોપીઓનો હાથ હતો. એજન્સીએ ઘટનાસ્થળેથી પુરાવા એકત્રિત કરવા, RDXના અંશ મળવા અને અન્ય ફોરેન્સિક તથ્યોનો હવાલો આપ્યો હતો.

અદાલતે નોંધ્યું કે ATS દ્વારા એકત્રિત કરાયેલા માટીના નમૂના અને એક આરોપીના ગોદામમાંથી લેવામાં આવેલા નમૂનાઓમાં સમાન વિસ્ફોટક તત્વો મળી આવ્યા હતા.

ત્યારબાદ આ તપાસ નેશનલ ઈન્વેસ્ટિગેશન એજન્સી (NIA)ને સોંપવામાં આવી હતી. NIAએ તદ્દન અલગ જ વાર્તા રજૂ કરતા દાવો કર્યો કે ધડાકા પાછળ દક્ષિણપંથી ચરમપંથી તત્વોનો હાથ હતો. એજન્સીએ અગાઉ ધરપકડ કરાયેલા નવ મુસ્લિમ આરોપીઓને ક્લીન ચિટ આપી દીધી અને ચાર નવા આરોપીઓના નામ જાહેર કર્યા.

NIAની ચાર્જશીટમાં સ્વામી અસીમાનંદના નિવેદનનો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો, જેમાં જણાવાયું હતું કે આ ધડાકા દિવંગત દક્ષિણપંથી કાર્યકર સુનીલ જોશીના સહયોગીઓએ કર્યા હતા. જોકે, પાછળથી અસીમાનંદે આ નિવેદન પાછું ખેંચી લીધું હતું.

હાઈકોર્ટે શું નોંધ્યું?

હાઈકોર્ટે જણાવ્યું કે ATS અને NIAની ચાર્જશીટ એકબીજાથી તદ્દન વિપરીત છે અને બંને વાર્તાઓને કોઈ પણ સંજોગોમાં એકસાથે જોડી શકાય તેમ નથી. અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું કે અગાઉની તપાસ એજન્સીઓ, ATS અને CBI દ્વારા એકત્રિત કરવામાં આવેલા પુરાવાઓને સંપૂર્ણપણે નજરઅંદાજ કરી શકાય નહીં.

કોર્ટે વધુમાં ઉમેર્યું કે NIAએ ચાર આરોપીઓ વિરુદ્ધ જે પુરાવા રજૂ કર્યા છે, તે મુખ્યત્વે પરિસ્થિતિજન્ય હતા. કોઈ પણ પ્રત્યક્ષદર્શીએ આરોપીઓને ધડાકા કરતા જોયા નથી. સાયકલ ખરીદવા સંબંધિત જે તથ્યો રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા, તેને અદાલતે માત્ર સાંભળેલી માહિતી ગણાવી હતી.

NIA પર ગંભીર સવાલો

અદાલતે આકરી ટિપ્પણી કરતા કહ્યું કે, આ એક રહસ્ય છે કે NIAએ આટલા ગંભીર મામલામાં નવા અને નક્કર પુરાવા એકત્રિત કરવાનો પ્રયાસ કેમ ન કર્યો. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે માત્ર પાછા ખેંચાયેલા નિવેદનો અને નબળા પરિસ્થિતિજન્ય તથ્યોના આધારે કોઈ વ્યક્તિ પર હત્યા જેવા ગંભીર આરોપો લગાવી શકાય નહીં.

આ કેસમાં અગાઉ ધરપકડ કરાયેલા નવ મુસ્લિમ આરોપીઓને ૨૦૧૬માં વિશેષ અદાલતે નિર્દોષ જાહેર કર્યા હતા. તે ચુકાદાને ATSએ હાઈકોર્ટમાં પડકાર્યો હતો, પરંતુ તે અપીલ ૨૦૧૯થી પેન્ડિંગ છે.

બીજી તરફ, વર્તમાન ચાર આરોપીઓને હાઈકોર્ટે ૨૦૧૯માં જામીન આપ્યા હતા, કારણ કે તેઓ ટ્રાયલ વગર જ છ વર્ષથી વધુ સમય જેલમાં રહ્યા હતા.

બુધવારે (૨૨ એપ્રિલ, ૨૦૨૬) હાઈકોર્ટના આ આદેશ બાદ, ૩૧ નિર્દોષ લોકોના જીવ લેનારા આ વિસ્ફોટો માટે ખરેખર જવાબદાર કોણ હતું, તે પ્રશ્ન હજુ પણ વણઉકેલ્યો જ રહ્યો છે.