28 January, 2026 12:28 PM IST | Mumbai | Gujarati Mid-day Online Correspondent
અજિત પવારની ફાઇલ તસવીર (ફાઇલ તસવીરઃ અતુલ કાંબળે)
બારામતી (Baramati) વિમાન દુર્ઘટના (Baramati Plane Crash)માં અજિત પવાર (Ajit Pawar)ના નિધન પછી અજિત પવારને મહારાષ્ટ્રના સૌથી પ્રભાવશાળી અને વિવાદાસ્પદ રાજકીય વ્યક્તિઓમાંના એક તરીકે યાદ કરવામાં આવે છે. રાષ્ટ્રવાદી કોંગ્રેસ પાર્ટી (NCP) ના અનુભવી નેતા અને શરદ પવારના ભત્રીજા, અજિત પવારે વાણિજ્યનો અભ્યાસ કર્યા પછી અને સહકારી સંસ્થાઓ અને સ્થાનિક સંસ્થાઓ દ્વારા રાજકારણમાં પ્રવેશ કર્યા પછી, પશ્ચિમ મહારાષ્ટ્ર, ખાસ કરીને બારામતીમાં મજબૂત પાયાના સ્તરે ગતિશીલતા પર પોતાની કારકિર્દી બનાવી. નાયબ મુખ્યમંત્રી તરીકેની તેમની પકડ અને અનેક કાર્યકાળ માટે જાણીતા, તેમની યાત્રામાં તીવ્ર રાજકીય વળાંકો, પક્ષના વિભાજન અને નિવેદનો, સત્તા સંઘર્ષો અને શાસનના નિર્ણયો પર વારંવાર થતા વિવાદો પણ જોવા મળ્યા - છતાં તેમના જન જોડાણ, સંગઠનાત્મક નિયંત્રણ અને ચૂંટણી પ્રભાવે તેમને દાયકાઓ સુધી રાજ્યના રાજકારણમાં એક કેન્દ્રીય બળ બનાવ્યા.
અજિત અનંતરાવ પવારનો જન્મ ૨૨ જુલાઈ, ૧૯૫૯ના રોજ અહમદનગર જિલ્લાના દેવલાલી પ્રવર ગામમાં થયો હતો. તેમના પિતા, અનંતરાવ ગોવિંદરાવ પવાર શરૂઆતમાં બોમ્બેના રાજકમલ સ્ટુડિયોમાં કામ કરતા હતા. કૌટુંબિક જવાબદારી તેમના પર વહેલા આવી ગઈ. તેમણે દેવલાલી પ્રવરમાં પોતાનું શાળાકીય શિક્ષણ પૂર્ણ કર્યું. તેમણે બારામતીની મહારાષ્ટ્ર એજ્યુકેશન સોસાયટી હાઇ સ્કૂલમાંથી દસમું ધોરણ (SSC) પાસ કર્યું. ત્યારબાદ તેમણે કોલેજમાં પ્રવેશ મેળવ્યો, પરંતુ તેમના પિતાના મૃત્યુ પછી, તેમણે તેમના પરિવારની સંભાળ રાખવા અને ભરણપોષણ કરવા માટે પોતાનો અભ્યાસ છોડી દેવો પડ્યો, એટલે કે તેમણે અભ્યાસ છોડી દીધો. તેમણે કોલ્હાપુરની શિવાજી યુનિવર્સિટીમાં અભ્યાસ શરૂ કર્યો, પરંતુ તેમની અંતિમ ડિગ્રી પૂર્ણ કરી નહીં. એકંદરે, તેમનું ઔપચારિક શિક્ષણ માધ્યમિક સ્તર સુધી મર્યાદિત હતું, પરંતુ વાસ્તવિકતાઓમાંથી શીખવાથી તેમને ખેડૂતો, સહકારી સંસ્થાઓ અને સ્થાનિક મુદ્દાઓની ઊંડી સમજ મળી.
અજિત પવારે અભ્યાસ છોડ્યા પછી, તેમના પરિવારને ટેકો આપવા માટે કામ કરવાનું શરૂ કર્યું. ૧૯૮૨ માં, તેઓ પુણેમાં એક સહકારી ખાંડ ફેક્ટરીના બોર્ડમાં ચૂંટાયા. આ તેમની સક્રિય રાજકીય કારકિર્દીની શરૂઆત હતી. તેમના કાકા શરદ પવારના પ્રભાવ હેઠળ, તેમણે ઝડપથી પ્રગતિ કરી. અજિત પવાર પહેલી વાર ૧૯૯૧ માં બારામતીથી લોકસભા સાંસદ બન્યા, પરંતુ તેમના કાકા શરદ પવાર માટે બેઠક ખાલી કરી. તે જ વર્ષે, તેઓ બારામતીથી ધારાસભ્ય બન્યા અને ત્યારથી ૧૯૯૫, ૧૯૯૯, ૨૦૦૪, ૨૦૦૯, ૨૦૧૪, ૨૦૧૯ અને ૨૦૨૪ માં સતત જીત્યા છે. તેમણે સિંચાઈ, નાણાં, કૃષિ અને ગ્રામીણ વિકાસ જેવા મુખ્ય વિભાગો સંભાળ્યા. તેમણે મહારાષ્ટ્રના નાયબ મુખ્યમંત્રી તરીકે ઘણી વખત અને ડિસેમ્બર ૨૦૨૪ થી દેવેન્દ્ર ફડણવીસ સરકારમાં ફરીથી સેવા આપી. તેઓ નિયમિતપણે જાહેર સભાઓ કરતા હતા અને તેમના ઝડપી નિર્ણયો લેવા માટે પ્રખ્યાત હતા.
અજિત પવારે ૧૯૮૫માં મહારાષ્ટ્રના ભૂતપૂર્વ મંત્રી પદ્મસિંહ પાટિલની પુત્રી સુનેત્રા પવાર સાથે લગ્ન કર્યા. તેમને બે પુત્રો છે, જય અને પાર્થ. પાર્થ રાજકારણમાં પણ સક્રિય છે. શિક્ષણની દ્રષ્ટિએ અજિત પવારની જીવનકથા ખૂબ જ પ્રેરણાદાયી છે. તેઓ દર્શાવે છે કે ડિગ્રી કરતાં પાયાના સ્તરે કામ કરવું, લોકોની સમસ્યાઓ સમજવી અને સખત મહેનત દ્વારા આગળ વધવું વધુ મહત્વપૂર્ણ છે. કોલેજ ડ્રોપઆઉટ હોવા છતાં, તેમણે મહારાષ્ટ્રના રાજકારણમાં એટલું મહત્વનું નામ કમાવ્યું કે બારામતી તેમનો ગઢ બની ગયું.
૧૯૯૫માં, અજિત પવારે બારામતી બેઠક પરથી વિધાનસભાની ચૂંટણી જીતી. ત્યારબાદ તેમણે બારામતી બેઠકને પોતાનો અદમ્ય ગઢ બનાવ્યો, અને દરેક વખતે જનતાનો વિશ્વાસ મેળવ્યો. તેમણે આ બેઠક પરથી સાત ચૂંટણીઓ જીતી. આ બેઠકે તેમને રાજ્ય સ્તરની રાજકારણમાં મજબૂત રીતે સ્થાપિત કર્યા, અને આ વિસ્તારમાં જ તેમનું વિમાન ક્રેશ થયું.
અજિત પવાર પહેલી વાર ૨૦૧૦માં મહારાષ્ટ્રના નાયબ મુખ્યમંત્રી બન્યા. ત્યારબાદ તેમણે વિવિધ સરકારોમાં ઘણી વખત આ પદ સંભાળ્યું. નાયબ મુખ્યમંત્રી તરીકે, તેમણે નાણાં, સિંચાઈ અને જળ સંસાધન જેવા મહત્વપૂર્ણ વિભાગો સંભાળ્યા.
આ વિભાગો દ્વારા, તેઓ રાજ્યના વહીવટી નિર્ણયોમાં સીધા સામેલ હતા. તેમણે ખાસ કરીને સિંચાઈ પ્રોજેક્ટ્સ અને બજેટ સંબંધિત નિર્ણયોમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી.
અજિત પવાર શરદ પવારને તેમના રાજકીય ગુરુ માનતા હતા. આનો અર્થ એ થયો કે તેમને ઘરે રાજકીય તાલીમ મળી. કાકા-ભત્રીજાની આ જોડીએ લાંબા સમય સુધી મહારાષ્ટ્રમાં રાજકીય જાદુ ચલાવ્યો. શરદ પવારે અજિત પવારને સત્તાનું સંચાલન કરવાની બધી યુક્તિઓ શીખવી. તેમણે કેડર શિસ્ત જાળવવાની અને શરદ પવાર પાસેથી સમર્થન એકત્રિત કરવાની કળા પણ શીખી.
અજિત પવાર એનસીપીમાં તેમના તીક્ષ્ણ અને વ્યૂહાત્મક નિર્ણયો માટે જાણીતા હતા. એક સમયે, એવું કહેવામાં આવતું હતું કે જો શરદ પવાર પાર્ટીના આત્મા હતા, તો અજિત પવાર તેનું શરીર હતા.
જોકે, સમય જતાં, અજિત અને શરદ પવાર વચ્ચે મતભેદો ઉભા થવા લાગ્યા. આના કારણે અજિતે તેમના કાકાને છોડીને એક અલગ માર્ગ અપનાવ્યો, જે શરૂઆતમાં એક જોખમી પગલું લાગતું હતું, પરંતુ અજિત પવારની વ્યવસ્થાપન કુશળતા અને પાર્ટીના નેતાઓમાં તેમનો પ્રભાવ તેમની શક્તિ સાબિત થયો.
