06 August, 2026 08:28 PM IST | Chhatrapati Sambhaji Nagar | Gujarati Mid-day Online Correspondent
તુકારામ મુંઢે (તસવીર: મિડ-ડે)
મહારાષ્ટ્ર ફૂડ એન્ડ ડ્રગ એડમિનિસ્ટ્રેશન (FDA) ના કમિશનર તુકારામ મુંઢેએ સરકારી લૅબની કામગીરી અંગે એક મહત્ત્વપૂર્ણ નિવેદન આપ્યું છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે ખાદ્ય અને દવાના નમૂનાઓનું પરીક્ષણ કરવા માટે જવાબદાર સરકારી લૅબએ ભવિષ્યમાં 24 કલાક કામ કરવું પડશે. તેમણે વધુમાં ઉમેર્યું હતું કે નવી સિસ્ટમ હેઠળ કામ કરવા તૈયાર ન હોય તેવા કર્મચારીઓ રાજીનામું આપીને રજા આપી શકે છે. મુંઢેનું આ નિવેદન એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે છત્રપતિ સંભાજીનગરમાં FDA પ્રયોગશાળાના 29 અધિકારીઓ અને કર્મચારીઓએ FDA મંત્રી નરહરિ ઝીરવાલને ફરિયાદ નોંધાવી છે. કર્મચારીઓએ વધુ પડતા કાર્યભાર, સપ્તાહના અંતે અને જાહેર રજાઓ પર કામ કરવાની જરૂરિયાત અને સ્ટાફની અછત અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે.
15 જુલાઈના રોજ મોકલવામાં આવેલા પત્રમાં, કર્મચારીઓએ નવી બે-શિફ્ટ સિસ્ટમનો વિરોધ કર્યો હતો. આ નવી સિસ્ટમ હેઠળ, પ્રયોગશાળા સવારે 7:00 થી બપોરે 3:00 અને બપોરે 12:00 થી સાંજે 8:00 વાગ્યા સુધી કાર્યરત રહે છે. અગાઉ, ઓફિસનો સમય સવારે 9:45 થી સાંજે 6:15 વાગ્યા સુધી હતો. કર્મચારીઓ જણાવે છે કે તેમને શનિવારે અને ક્યારેક રવિવાર અને જાહેર રજાના દિવસે પણ કામ કરવું ફરજિયાત છે. આનાથી તેમના કાર્ય-જીવન સંતુલન પર પ્રતિકૂળ અસર પડી છે.
કર્મચારીઓના આરોપોને ફગાવી દેતા, તુકારામ મુંઢેએ કહ્યું, "દરેક કર્મચારી દિવસમાં ફક્ત એક આઠ કલાકની શિફ્ટમાં કામ કરે છે. કોઈને પણ અઠવાડિયામાં 48 કલાકથી વધુ કામ કરાવવામાં આવતું નથી. આ આંતરરાષ્ટ્રીય શ્રમ સંગઠન (ILO) ના ધોરણો અનુસાર છે. બધા કર્મચારીઓને અઠવાડિયામાં એક દિવસની રજા પણ આપવામાં આવે છે." તેમણે કહ્યું કે સરકારી લૅબ પ્રમાણભૂત કચેરીઓ તરીકે કાર્ય કરી શકતી નથી. "લૅબ ફક્ત સવારે 10:00 થી સાંજે 6:00 વાગ્યા સુધી જ કાર્ય કરી શકતી નથી. હાલમાં, છ દિવસમાં બે શિફ્ટમાં કામગીરી હાથ ધરવામાં આવે છે. જો જરૂર પડે તો, ઝડપી પરીક્ષણ અને સમયસર નિયમનકારી કાર્યવાહી સુનિશ્ચિત કરવા માટે ભવિષ્યમાં લૅબએ 24 કલાક કાર્ય કરવું પડશે." તેમણે ઉમેર્યું, "પ્રયોગશાળાના કલાકોને જૂના કાર્યાલયના સમય સુધી મર્યાદિત કરવા સંપૂર્ણપણે અસ્વીકાર્ય છે. જે લોકો સરકારી નિયમો અનુસાર કામ કરવા માગતા નથી તેઓ રાજીનામું આપી શકે છે અને રજા આપી શકે છે."
કર્મચારીનો દાવો છે કે પ્રયોગશાળામાં વિશ્લેષકો, પ્રયોગશાળા સહાયકો, ટૅકનિકલ સ્ટાફ અને સહાયક કર્મચારીઓની તીવ્ર અછત છે. આના કારણે ભારતીય, બ્રિટિશ અને અમેરિકન ફાર્માકોપીયાના ધોરણો અનુસાર નમૂનાઓનું પરીક્ષણ કરવું અને પૅન્ડિંગ કેસોને સાફ કરવાનું મુશ્કેલ બને છે.
મુંઢેએ જણાવ્યું હતું કે સમગ્ર મહારાષ્ટ્રમાં ખાદ્ય ભેળસેળ અને અસુરક્ષિત ખાદ્ય ઉત્પાદનો સામેની ઝુંબેશને કારણે પરીક્ષણ માટે સબમિટ કરાયેલા નમૂનાઓની સંખ્યામાં વધારો થયો છે. તેથી, પ્રયોગશાળાની ક્ષમતા વધારવી જરૂરી છે. FDA અનુસાર, 25 મે, 2026 અને 31 જુલાઈ, 2026 વચ્ચે રાજ્યમાં 3,137 ખાદ્ય સંસ્થાઓનું નિરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું હતું. આમાંથી, 2,373 સંસ્થાઓને કોઈ સુધારાની જરૂર નહોતી, જ્યારે 764 સંસ્થાઓને સુધારાની સૂચનાઓ જાહેર કરવામાં આવી હતી. ગંભીર ઉલ્લંઘનોને કારણે 165 સંસ્થાઓના લાઇસન્સ સસ્પેન્ડ કરવામાં આવ્યા હતા. આ સમયગાળા દરમિયાન, વિભાગે ₹55.72 કરોડની કિંમતની 2,866,096 કિલો ખાદ્ય ઉત્પાદનો જપ્ત કર્યા. પ્રતિબંધિત ખાદ્ય પદાર્થો ધરાવતા 658 સંસ્થાઓ સામે કાર્યવાહી કરવામાં આવી હતી અને ₹15.11 કરોડની કિંમતની પ્રતિબંધિત ઉત્પાદનો જપ્ત કરવામાં આવી હતી. આ ઝુંબેશના પરિણામે 599 FIR નોંધવામાં આવી હતી, 701 વ્યક્તિઓની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી, 407 સંસ્થાઓને સીલ કરવામાં આવી હતી અને ₹6.60 કરોડની કિંમતના 78 વાહનો જપ્ત કરવામાં આવ્યા હતા. FDA એ ખાદ્ય સુરક્ષા અને સ્વચ્છતામાં ગંભીર ખામીઓને કારણે મુંબઈના ક્રિકેટ ક્લબ ઓફ ઈન્ડિયા, વેલિંગ્ટન સ્પોર્ટ્સ ક્લબ અને વિક્રોલીમાં `રસ્ટિક આઈડિયાઝ` સેન્ટ્રલ કિચનના ફૂડ લાઇસન્સ પણ સસ્પેન્ડ કર્યા છે. મુંઢેએ ખાતરી આપી હતી કે ખાદ્ય ભેળસેળ, અસ્વચ્છ ખોરાકનું સંચાલન અને અસુરક્ષિત અથવા પ્રતિબંધિત ખાદ્ય ઉત્પાદનોના કબજા અંગે વિભાગની શૂન્ય-સહિષ્ણુતા નીતિ ચાલુ રહેશે.
