20 January, 2026 08:07 PM IST | Mumbai | Gujarati Mid-day Online Correspondent
તાજ હોટલ્સ માટેની ફાઈલ તસવીર
તાજ હોટેલની ગેસ્ટ સર્વિસ વિશે દુનિયા જાણે છે, પણ શું તમે જાણો છો કે હાર્વર્ડ યુનિવર્સિટીમાં કેસ સ્ટડી તરીકે પણ તે શીખવવામાં આવે છે? મુંબઈની તાજમહેલ પેલેસ હોટેલમાં એક રાત રોકાવાનું દરેક ભારતીયનું સ્વપ્ન હોય છે. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે હોટેલની ગેસ્ટ સર્વિસ એટલી અસાધારણ છે કે આખી દુનિયા તેનાથી આશ્ચર્યચકિત થઈ જાય છે? આનો અંદાજ એ વાત પરથી લગાવી શકાય છે કે તાજ હોટેલની એચઆર મેનેજમેન્ટ પ્રેક્ટિસ અને તાલીમ વિશ્વ વિખ્યાત યુનિવર્સિટી હાર્વર્ડ યુનિવર્સિટીમાં પણ શીખવવામાં આવે છે.
આ ફેરફાર 26/11ના આતંકવાદી હુમલા પછી આવ્યો. આ હુમલાએ તાજ હોટેલની સેવા તરફ વિશ્વભરનું ધ્યાન ખેંચ્યું. 26 નવેમ્બર, 2008ના રોજ પાકિસ્તાની આતંકવાદીઓએ તાજ હોટેલ પર હુમલો કર્યો. આ સમય દરમિયાન હોટેલના સ્ટાફે જે રીતે પોતાના મહેમાનો અને ગ્રાહકોનું રક્ષણ કર્યું અને પોતાને સમર્પિત કર્યા તે વિશ્વ માટે એક ઉદાહરણ બની ગયું. સમગ્ર વિશ્વને વ્યવસાયના પાઠ શીખવતી હાર્વર્ડ યુનિવર્સિટીએ તેને સત્તાવાર રીતે તેના અભ્યાસક્રમમાં કેસ સ્ટડી તરીકે સામેલ કર્યો. "ધ ઓર્ડિનરી હીરોઝ ઓફ ધ તાજ" નામનો એક લેખ 2011 માં પ્રકાશિત થયો હતો. આ હાર્વર્ડ કોર્સમાં તાજ હોટેલની HR સિસ્ટમ પર કેસ સ્ટડી શીખવવામાં આવે છે.
હાર્વર્ડ યુનિવર્સિટી કેસ સ્ટડી સમજાવે છે કે તાજ હોટેલ્સ કર્મચારીઓની ભરતી કરતી વખતે ગ્રેડ કરતાં ચારિત્ર્ય પર વધુ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. મોટાભાગના કર્મચારીઓ મજબૂત નૈતિક મૂલ્યો ધરાવતા નાના શહેરોમાંથી આવે છે. તાજ ખાતે ફ્રન્ટલાઈન કર્મચારીઓને 18 મહિનાની તાલીમ મળે છે, જ્યારે મોટાભાગની હોટલો ફક્ત 12 મહિનાની તાલીમ આપે છે. અહીં, સાથી કર્મચારીઓને પૈસા કરતાં પ્રશંસાથી પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવે છે. "મહેમાનો ભગવાન જેવા છે"ની વિભાવના તાજ ખાતેના વ્યવસાયમાં સમાવિષ્ટ છે.
26 નવેમ્બર, 2008 ના રોજ, જ્યારે પાકિસ્તાની આતંકવાદીઓએ તાજ હોટેલ પર હુમલો કર્યો, ત્યારે હોટેલ સ્ટાફે મહેમાનોને બચાવવા માટે પોતાનો જીવ જોખમમાં મૂક્યો. આ ઘટનામાં ઘણા કર્મચારીઓએ પોતાનો જીવ ગુમાવ્યો. ભારતીય અભિનેતા પ્રકાશ બેલાવાડીએ એક મુલાકાતમાં જણાવ્યું હતું કે હુમલા પછી, જ્યારે તાજ હોટેલના સ્ટાફને પૂછવામાં આવ્યું કે તેઓ પોતાને બચાવવાનો પ્રયાસ કેમ ન કરતા, ત્યારે તેમણે જવાબ આપ્યો, "તેમના પછી મહેમાનોનું રક્ષણ કોણ કરશે?"
જ્યારે હાર્વર્ડ યુનિવર્સિટીને આ ઘટના વિશે ખબર પડી, ત્યારે તેના પ્રતિનિધિએ રતન ટાટાને પૂછ્યું કે તાજ હોટેલના કર્મચારીઓમાં આટલા ઉચ્ચ નૈતિક મૂલ્યો કેવી રીતે હતા. રતન ટાટાએ કહ્યું કે તેઓ આ વિશે કંઈ જાણતા નથી અને તેના માટે કોઈ શ્રેય લેવાનો ઇનકાર કર્યો. જોકે, હાર્વર્ડ યુનિવર્સિટી અવિચલ રહી અને તાજ હોટેલે તેના કર્મચારીઓમાં આવા મૂલ્યો કેવી રીતે સિંચ્યા તેની તપાસ ચાલુ રાખી.
