હિન્દુ ધર્મ છોડીને ઇસ્લામ સ્વીકારનાર અનામતના લાભો મેળવવાને પાત્ર નથીઃ સુપ્રીમ કોર્ટ

Supreme Court rules Hindu converts to Islam cannot automatically claim OBC reservation: ઇસ્લામ ધર્મ અપનાવનારા હિન્દુ પછાત વર્ગના સભ્યોને આપમેળે અન્ય પછાત વર્ગ (OBC) અનામતના લાભો આપવાનો ઇનકાર કરતા મદ્રાસ હાઈકોર્ટના ચુકાદાને સુપ્રીમ કોર્ટે અકબંધ રાખ્યો

પ્રતીકાત્મક ફાઇલ તસવીર

સુપ્રીમ કોર્ટ (Supreme Court)એ ગુરુવાર, ૧૫ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ ના રોજ મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપતાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે હિન્દુ પછાત વર્ગ (Backward Classes) માંથી ઇસ્લામ ધર્મ અપનાવનાર વ્યક્તિઓ રાજ્યના અનામત માળખા હેઠળ આપમેળે અન્ય પછાત વર્ગ (OBC) અનામતના લાભોનો દાવો કરી શકતા નથી. દેશની સર્વોચ્ચ અદાલતની ખંડપીઠે મદ્રાસ હાઈકોર્ટના એ ચુકાદાને અકબંધ રાખ્યો છે, જેમાં ધર્માંતરણ દ્વારા રચાયેલા સાત મુસ્લિમ સમુદાયોને પછાત વર્ગનો અનામત દરજ્જો આપવાના તામિલનાડુ સરકારના નિર્ણયને રદ કરવામાં આવ્યો હતો.

સર્વોચ્ચ અદાલતે ચુકાદો આપ્યો હતો કે જ્યાં સુધી સ્પષ્ટ વૈધાનિક જોગવાઈઓ અને પ્રત્યક્ષ ડેટા (Empirical Data) આવા સમાવેશને વ્યાજબી ન ઠેરવે ત્યાં સુધી ધર્મ પરિવર્તન કરવા માત્રથી વ્યક્તિ ચોક્કસ પછાત સમુદાયોને મળતા સામાજિક-આર્થિક અનામતના લાભો માટે આપમેળે હકદાર બનતી નથી.

મુસ્લિમ સમુદાયો અંગે મદ્રાસ હાઈકોર્ટના ચુકાદાને સુપ્રીમ કોર્ટની મંજૂરી

સુપ્રીમ કોર્ટની (Supreme Court rules Hindu converts to Islam cannot automatically claim OBC reservation) ખંડપીઠે મદ્રાસ હાઈકોર્ટના અગાઉના ચુકાદાને પડકારતી અપીલોને ફગાવી દીધી હતી. હાઈકોર્ટે ધર્માંતરિત વ્યક્તિઓને `બેકવર્ડ ક્લાસ મુસ્લિમ` (BCM) કોટા હેઠળ માન્યતા આપતા રાજ્ય સરકારના કારોબારી આદેશોને રદ કર્યા હતા. હાઈકોર્ટે નોંધ્યું હતું કે ધર્મ પરિવર્તન પર વ્યક્તિઓને જાતિ આધારિત અનામતના લાભો લંબાવવાથી સામાજિક-આર્થિક રીતે વંચિત જૂથો માટેના અનામતના બંધારણીય માળખા નબળું પડે છે.

ન્યાયિક સત્તાવાળાઓએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે બંધારણ હેઠળ અનામતનું માળખું ચોક્કસ જાતિ અને સમુદાયની ઓળખ સાથે જોડાયેલા ઐતિહાસિક સામાજિક પછાતપણા અને સંસ્થાકીય અસમાનતાને દૂર કરવા માટે બનાવવામાં આવ્યું છે, નહીં કે ધર્મ બદલવા પર મળતો આપમેળે લાભ.

રાજ્ય સરકારનો કારોબારી આદેશ રદ કરાયો

આ વિવાદ રાજ્ય સરકારના એ નોટિફિકેશનથી શરૂ થયો હતો જેણે માન્યતા પ્રાપ્ત હિન્દુ પછાત વર્ગના સભ્યોને ઇસ્લામ ધર્મ અપનાવ્યા પછી `બેકવર્ડ ક્લાસ મુસ્લિમ` તરીકે વર્ગીકૃત કરવાની મંજૂરી આપી હતી. આ આદેશને અરજદારો દ્વારા પડકારવામાં આવ્યો હતો, જેમણે દલીલ કરી હતી કે અસ્તિત્વમાં રહેલા અનામત કોટામાં ધર્માંતરિતોનો સમાવેશ કરવાથી ઐતિહાસિક રીતે સામાજિક અને શૈક્ષણિક રીતે પછાત રહેલા માન્યતા પ્રાપ્ત મુસ્લિમ સમુદાયો માટેની તકો ઘટી જાય છે.

પોતાના ચુકાદામાં હાઈકોર્ટે નોંધ્યું હતું કે રાજ્ય સરકારો નિયુક્ત પછાત વર્ગ પંચ (Backward Classes Commissions) દ્વારા વ્યાપક સર્વેક્ષણો કર્યા વિના મનસ્વી રીતે ઉપ-શ્રેણીઓ બનાવી શકતી નથી કે ધર્માંતરિત જૂથોને પછાત વર્ગ તરીકે જાહેર કરી શકતી નથી.

પછાત વર્ગના અનામત માટે બંધારણીય માળખું જળવાઈ રહ્યું

સુપ્રીમ કોર્ટે પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો કે બંધારણની કલમ ૨૫ હેઠળ સદ્બુદ્ધિની સ્વતંત્રતા (Freedom of Conscience) અને ધર્મ પરિવર્તન એ મૂળભૂત અધિકારો છે, પરંતુ તે આપમેળે વૈધાનિક જાતિના વિશેષાધિકારો કે અનામતના હકો આપતા નથી. કાનૂની નિષ્ણાતોએ નોંધ્યું હતું કે આ ચુકાદો અનામતના લાભો માટે કોણ પાત્ર બની શકે તે અંગેના કડક બંધારણીય ધોરણોને પુનઃસ્થાપિત કરે છે.

સર્વોચ્ચ અદાલતે હાઈકોર્ટના આદેશને અકબંધ રાખતાં, હવે રાજ્ય સત્તાવાળાઓએ સુનિશ્ચિત કરવું પડશે કે OBC અને BCM શ્રેણીઓ હેઠળ અનામતના લાભો બંધારણીય માર્ગો અને વૈધાનિક સર્વેક્ષણો દ્વારા માન્યતા પ્રાપ્ત પાત્ર પછાત સમુદાયો સુધી જ કડક રીતે મર્યાદિત રહે.