આજના હાઈ-ટેક યુગમાં આપણે ભલે ચંદ્ર પર પહોંચી ગયા હોઈએ, પણ ક્યાંક ને ક્યાંક આંતરિક શાંતિ ખોઈ બેઠા છીએ. સતત વધતી સ્પર્ધા, સોશ્યલ મીડિયા પર થતી સરખામણી અને સેકન્ડોમાં બદલાતી લાઇફસ્ટાઇલે આપણને તનાવના ઉંબરે લાવીને ઊભા કરી દીધા છે.
પ્રતીકાત્મક તસવીર (સૌજન્ય: મિડ-ડે)
આજના હાઈ-ટેક યુગમાં આપણે ભલે ચંદ્ર પર પહોંચી ગયા હોઈએ, પણ ક્યાંક ને ક્યાંક આંતરિક શાંતિ ખોઈ બેઠા છીએ. સતત વધતી સ્પર્ધા, સોશ્યલ મીડિયા પર થતી સરખામણી અને સેકન્ડોમાં બદલાતી લાઇફસ્ટાઇલે આપણને તનાવના ઉંબરે લાવીને ઊભા કરી દીધા છે. આવા સમયે હજારો વર્ષ જૂના જૈન ધર્મના સિદ્ધાંતો માત્ર ધાર્મિક પ્રવચનો પૂરતા મર્યાદિત ન રહેતાં લાઇફ મૅનેજમેન્ટનાં ટૂલ્સ સાબિત થઈ રહ્યા છે.
આપણે અહિંસાને હંમેશાં શારીરિક ઈજા સાથે જોડીએ છીએ, પણ વૈચારિક અહિંસાની સૌથી વધુ જરૂર છે. સોશ્યલ મીડિયા પર કોઈને ટ્રોલ કરવા, કમેન્ટમાં કડવાશ ઠાલવવી કે કોઈના વિશે ખરાબ વિચારવું એ પણ એક પ્રકારની હિંસા જ છે. જો આપણે આપણા શબ્દોમાં થોડું સૌમ્ય અને વિચારોમાં દયા લાવીએ તો અડધાથી વધુ માનસિક તનાવ આપોઆપ ઓગળી જાય છે.
આજે આપણે શો-ઑફની દુનિયામાં જીવી રહ્યા છીએ. બીજા પાસે મોંઘી કાર કે ગૅજેટ જોઈને આપણને એ મેળવવાની લાલસા જાગે છે. અહીં જૈન ધર્મનો અપરિગ્રહ એટલે બિનજરૂરી સંગ્રહ ન કરવો આ મૂલ્ય કામ લાગે છે. અપરિગ્રહ એટલે ગરીબાઈ નહીં પણ જેટલી જરૂર છે એટલામાં સંતોષ માનવાની કળા. જ્યારે આપણે સરખામણી કરવાનું છોડી દઈએ છીએ ત્યારે જીવનમાં સાચી ખુશીનો પ્રવેશ થાય છે. એવી જ રીતે દરેક સંબંધમાં પારદર્શિતા અને સત્યતા હોય તો ખોટા ડર કે અવિશ્વાસને સ્થાન રહેતું નથી.
કલાકો સુધી મોબાઇલની સ્ક્રીન પર ચીપકેલા રહેવાને બદલે થોડો સમય ડિજિટલ ફાસ્ટિંગ એટલે કે મૌન અથવા સંયમ રાખવો એ જ સાચું તપ છે. આપણી જીભ પરનો કાબૂ, જન્ક-ફૂડ પ્રત્યેનો સંયમ અને ક્રોધ પરનું નિયંત્રણ આ નાની-નાની શિસ્ત જ મોટાં પરિવર્તનો લાવે છે.
વૈશ્વિક સ્તરે અત્યારે જે અશાંતિ ચાલી રહી છે એનો એકમાત્ર ઉકેલ છે જીવો અને જીવવા દો. અન્યનાં મંતવ્યોનો, તેમની સંસ્કૃતિનો અને તેમની જીવનપદ્ધતિનો આદર કરવો એ જ લોકશાહી અને માનવતાનું સાચું લક્ષણ છે. જો આપણે સામેની વ્યક્તિના પક્ષને સમજવાની કોશિશ કરીએ તો સંઘર્ષની શક્યતા જ નહીંવત્ થઈ જાય છે.
જૈન મૂલ્યો એ કોઈ જૂનીપુરાણી પરંપરા નથી, એક આધુનિક લાઇફસ્ટાઇલ છે. એ આપણને સફળતાની સાથે-સાથે સાર્થકતા પણ શીખવે છે. જો આપણે દૈનિક જીવનમાં આ મૂલ્યોનો થોડો અંશ પણ ઉતારીએ તો ચોક્કસપણે એક વધુ શાંત, સંતુલિત અને ગરિમાપૂર્ણ સમાજનું નિર્માણ કરી શકીશું.
પર્યાવરણની જાળવણી એ પણ અહિંસાનું જ એક સ્વરૂપ છે. કુદરતી સંસાધનોનો વિવેકપૂર્ણ ઉપયોગ અને જીવમાત્ર પ્રત્યે કરુણા રાખવી એ માત્ર ધાર્મિક ક્રિયા નથી પરંતુ પૃથ્વીના અસ્તિત્વ માટેની અનિવાર્યતા છે. આમ જૈન મૂલ્યો કોઈ ચોક્કસ ધર્મ કે સંપ્રદાય પૂરતાં મર્યાદિત નથી, પરંતુ એ એક સાર્વત્રિક હ્યુમન કોડ ઑફ કન્ડક્ટ છે. બદલાતા સમય સાથે આપણી વિચારધારાને પણ આ મૂલ્યોથી અપડેટ કરવી એ જ સમયની ડિમાન્ડ છે.
