Health Funda: સવારે ઉઠતાંવેંત ચા-કૉફીની ટેવ સ્વાસ્થ્ય માટે કેટલી ઘાતક?

Health Funda: લગભગ દરેક ભારતીયની સવાર ચા અથવા કૉફી સાથે થતી હોય છે; પણ શું ખરેખર ઉઠતાંવેં ચા કે કૉફી પીવી તે શરીરના આરોગ્ય માટે કેટલું યોગ્ય છે? સવારે ચા-કૉફી પીવાનો યોગ્ય સમય કયો તે જણાવે છે ડૉ. રિશિતા બોચિયા જોષી

તસવીર ડિઝાઇનઃ કિશોર સોસા

સુંદર અને ટકાઉ ઘર બનાવવા મજબૂત પાયો, સારી અને યોગ્ય સામગ્રી તેમજ કુશળ કામદારોની જરૂર પડે છે તેમ આપણા શરીરનું સર્વાંગી સ્વાસ્થ્ય જળવાય તે માટે ખોરાક, કસરત અને મનની સ્વસ્થતા જરૂરી છે. ખોરાક આપણા શરીરને ઊર્જા આપે છે. નિયમિત કસરત શરીરને મજબૂત બનાવે છે, સાથે સાથે મનને તેજ અને તણાવમુક્ત રાખે છે. આમ સર્વાંગી સ્વાસ્થ્ય માટે તન અને મન બન્ને સ્વસ્થ હોવા ખૂબ જરુરી છે. સોશ્યલ મીડિયા જ્યારે આંગળીના ટેરવે છે ત્યારે સરળતાથી માહિતી મળી જાય કે, સર્વાંગી સ્વાસ્થ્ય માટે શું ખાવું જોઈએ? ડાયટિંગમાં કઈ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું? કઈ કસરત કરવી જોઈએ? માનસિક શાંતિ માટે શું જરુરી છે? વગેરે વગેરે બધી જ માહિતી મળી જાય છે. પરંતુ વ્યક્તિ દીઠ દરેક બાબત જુદી-જુદી હોય છે. પણ સર્વાંગી સ્વાસ્થ્યને લગતી કેટલીક બાબતો બહુ કૉમન હોય છે. તમને મૂંઝવણ થતી હોય કે સુખાકારી અને સર્વાંગી સ્વાસ્થ્ય માટે શું કરવું તો ગુજરાતી મિડ-ડે ડોટ કોમ તમારી માટે લઈને આવ્યું છે – ‘હેલ્થ ફંડા’ (Health Funda). જેમાં દર શનિવારે ‘હેલ્થ એન ફૂડવિલા’ (Health n Foodvilla)નાં ડાયટિશન અને ફૂડ ન્યુટ્રિશનિસ્ટ, હોલિસ્ટિક ફંક્શનલ હેલ્થ કૉચ ડૉ. રિશિતા બોચિયા જોષી (Dr. Rishita Bochia Joshi) ખોરાક, શારિરીક સ્વાસ્થ્ય અને માનસિક સ્વાસ્થ્યને લગતા વિષયો પર આપણી સાથે વાત કરશે.

આજના ‘હેલ્થ ફંડા’ના એપિસોડમાં ડૉ. રિશિતા બોચિયા જોષી વાત કરે છે, સવારની શરુઆત ચા કે કૉફી સાથે કરવી કેટલી હેલ્ધી છે? સવારે ચા કે કૉફી પીવાનો યોગ્ય સમય કયો?

ADVERTISEMENT

લાખો ભારતીયો માટે, ચા કે કોફીનો પહેલો ઘૂંટડો હોઠને સ્પર્શે નહીં ત્યાં સુધી જાણે દિવસની શરૂઆત થતી નથી. દરેક ગુજરાતીના રસોડામાં બનતી મસાલા ચાની મનમોહક સુગંધથી લઈને દક્ષિણ ભારતીય ઘરોમાં બનતી સ્ટ્રોન્ગ ફિલ્ટર કૉફી એ લગભગ દરેક ભારતીય ઘરની દિનચર્યા છે.

નાનપણથી જ આપણે આપણા વડીલોને સવારે ઊઠીને ચા કે કૉફી પીતા જોયા છે અને પછી બાળકોને પણ નાનપણથી જ ચા-દૂધના મિશ્રણથી પરિચિત કરાવતા આવ્યા છે. કારણકે, એ તો આપણી ‘ગળથૂથી’માં છે ને!

પરંતુ, પ્રશ્ન એ છે કે - શું સવારે ઉઠીને સૌથી પહેલા ચા કે કૉફી પીવાની આદત ખરેખર તમારા શરીર માટે સારી છે?!

આટલું સમજી લો

મુદ્દો ચા કે કૉફીનો નથી. બંને પીણાંના પોતાના ફાયદા છે. ચામાં એન્ટીઑકિસડન્ટ હોય છે, અને કૉફી મધ્યમ માત્રામાં સતર્કતા અને ચયાપચયને પણ ટેકો આપવા માટે જાણીતી છે. ખરી ચિંતા એ છે, ખાલી પેટે ચા કે કૉફી પીવાની.

૮થી ૧૦ કલાક સુધી સૂતી વખતે ઉપવાસ કર્યા પછી, તમારા પેટનું અસ્તર સંવેદનશીલ બની જાય છે. જાગ્યા પછી તરત જ સ્ટ્રોન્ગ ચા અથવા કૉફી પીવાથી પેટમાં બળતરા થઈ શકે છે. આ પીણાંમાં રહેલા કૅફીન અને ટેનીન પેટમાં ખૂબ એસિડ ઉત્પન્ન કરી શકે છે. આનાથી એસિડિટી, પેટનું ફૂલવું, બ્લોટિંગ અથવા પેટ ખરાબ થવું જેવી સમસ્યા થઈ શકે છે. ઘણા લોકો આ સમસ્યાઓનો અનુભવ કરે છે પરંતુ તેમને ખ્યાલ નથી હોતો કે, ખાલી પેટે ચા અથવા કૉફી પીવાથી આવું થયું છે.

કેટલાક લોકો માટે, ખાલી પેટે ચા કે કૉફી પીવાથી આંતરડાની ગતિ શરૂ થાય છે. જોકે, પેટમાં ખોરાક ન ગયો હોય ત્યારે તે પેટમાં બળતરા થાય છે.

વધુમાં, સવારે તમારા શરીરનું કુદરતી જાગવાનું હોર્મોન - કોર્ટિસોલ, તમને જાગવામાં મદદ કરવા માટે પહેલાથી જ ઉચ્ચ સ્તરે હોય છે. તેવા સમયે તરત જ કૅફીન પીવાથી એન્ઝાયટિમાં વધારો થઈ શકે છે અથવા સવારે મોડેથી શરીરમાં ઊર્જાનો અભાવ અનુભવાય છે.

સામાન્ય રીતે સવારની ચામાં બે ચમચી જેટલી ખાંડ હોય છે. પાછાં ચા ની સાથે બિસ્કિટ, ટોસ્ટ અથવા તળેલા ફરસાણ નાસ્તામાં હોય છે. આ રીતે દિવસની શરૂઆત શરીર માટે હાનિકારક છે, તે બ્લડ સુગરના સ્તરમાં ઝડપી વધારો કરી શકે છે. આ વધારાને કારણે થોડા કલાકો પછી શરીમાં ઉર્જામાં ઘટાડો થાય છે, જેનાથી સુસ્તી અનુભવાય છે.

શું ચા કે કૉફી પીવાનું છોડી દેવું જોઈએ?

તો શું આનો અર્થ એ છે કે આપણે આપણી પ્રિય ચા કે કૉફી છોડી દેવી જોઈએ? ના, બિલકુલ નહીં. મહત્વની વાત એ છે કે તમે તેને ક્યારે અને કેવી રીતે પીવો છો. નકારાત્મક અસરો વિના આ પીણાંનો આનંદ માણવા માટે સમય અને સંતુલન મહત્વપૂર્ણ છે.

સવારમાં જ ચા કે કૉફી પીવાનો યોગ્ય સમય કયો?

સવારે ઉઠતાંવેંત જ કૅફીન લેવાને બદલે, પહેલા તમારા શરીરને કંઈક હળવું આપો.

થોડી પલાળેલા કિસમિસ, એક ચપટી જીરું, અથવા ફક્ત સાદા ગરમ પાણી સાથે એક ગ્લાસ ગરમ પાણી શરીરને હાઇડ્રેટ કરવામાં અને ધીમેધીમે પાચનને સક્રિય કરવામાં મદદ કરી શકે છે.

પરંપરાગત પધ્ધતિ પ્રમાણે ઘરોમાં લાંબા સમયથી આંતરડાને જાગૃત કરવા માટે જીરાનું પાણી, અજમાનું પાણી અથવા ગરમ લીંબુ પાણી પીવાની પ્રથાનું પાલન કરવામાં આવે છે; જે આંતરડા માટે એકદમ યોગ્ય છે.

ત્યારબાદ ૨૦-૩૦ મિનિટ પછી, એકવાર તમારા પાચનતંત્રને જાગૃત થવાનો અને ક્રિયા કરવાનો સમય મળી જાય એટલે તમે તમારી ચા કે કૉફીનો આનંદ વધુ આરામથી માણી શકો છો. નાસ્તા પછી અથવા બ્રેકફાસ્ટની સાથે જ તે પીવું શ્રેષ્ઠ છે.

પ્રોટીનયુક્ત નાસ્તો, જેમ કે પલાળેલી બદામ, દહીંનો નાનો વાટકો, મગફળી વાળા પોહા અથવા વેજીટેબલ ચિલ્લા ઉર્જા સ્તરને સ્થિર કરે છે અને પેટના અસ્તરને સુરક્ષિત કરે છે.

સવારની આદતો આખા દિવસની લયને આકાર આપે છે. તમારા પહેલા ચા કે કૉફીના કપને અડધો કલાક મોડો પીવા જેવી સરળ બાબત પાચનમાં સુધારો કરી શકે છે, એસિડિટી ઘટાડી શકે છે અને ઉર્જાનું સ્તર સ્થિર રાખી શકે છે.

ચા કે કૉફી તમારા દુશ્મન નથી

ચા અને કૉફી સ્વાસ્થ્યના દુશ્મન નથી - તે ખરેખર તમારા માટે સારા હોઈ શકે છે. પરંતુ દરેક વસ્તુની જેમ, જ્યારે ચા-કૉફી ધ્યાનપૂર્વક પીવામાં આવે ત્યારે શ્રેષ્ઠ કાર્ય કરે છે. તેથી તમારી દિનચર્યામાં આ નાનો ફેરફાર કરવાનો પ્રયાસ કરો અને તફાવત જુઓ.

બધા ચા અને કૉફી પ્રેમીઓ સાથે શેર કરો!

(શબ્દાંકનઃ રચના જોષી)