ભારતમાં ઈ-સિગારેટ પર પ્રતિબંધ છે અને આ બૅનનું ઉલ્લંધન સજાપાત્ર ગુનો છે...
વાયરલ વીડિયોનો સ્ક્રીન ગરૅબ (તસવીર સૌજન્ય: સોશિયલ મીડિયા)
IPLની મૅચ દરમ્યાન ડ્રેસિંગ-રૂમમાં વેપિંગ કરતા પકડાયા બાદ રિયાન પરાગ વિવાદનો સામનો કરી રહ્યો છે. આ ઘટનાએ આ સીઝનમાં તેના ખરાબ પ્રદર્શનને ઢાંકી દીધું છે, પણ ભારતના ઈ-સિગારેટ પરના પ્રતિબંધ હેઠળ શિસ્તભંગની કાર્યવાહી અથવા કાનૂની કાર્યવાહી થઈ શકે છે.
રાજસ્થાન રૉયલ્સનો કૅપ્ટન રિયાન પરાગ ૨૮ એપ્રિલે ડ્રેસિંગરૂમમાં વેપિંગ કરતો કૅમેરામાં કેદ થયો હતો એ ઘટના સોશ્યલ મીડિયામાં વાઇરલ થઈ છે. આ ઘટના મુલ્લાંપુરમાં પંજાબ કિંગ્સ અને રાજસ્થાન રૉયલ્સની મૅચ દરમ્યાન બની હતી. રનનો પીછો કરતી વખતે મૅચની સોળમી ઓવર દરમ્યાન આ ઘટના બહાર આવી હતી. વિડિયો વાઇરલ થયા બાદ લોકોમાં વ્યાપક આક્રોશ ફેલાયો હતો. પરાગ માટે IPL 2026ની સીઝન પહેલેથી જ મુશ્કેલ રહી છે. તે અત્યાર સુધી ૯ મૅચમાં ફક્ત ૧૧૭ રન બનાવી શક્યો છે, પરંતુ આ ઘટનાથી તેની સામે આક્રોશ ફેલાયો છે.
શું સજા થઈ શકે?
IPLની આચારસંહિતા એવા વર્તનને સંબોધિત કરે છે જે રમતને બદનામ કરે છે. IPLના કોડના કાયદા 2.2 હેઠળ મૅચ-રેફરી ઠપકો આપી શકે છે. મૅચ-ફી, દંડ અથવા સસ્પેન્શન પણ શક્ય પરિણામ છે. જોકે ઔપચારિક નિર્ણય હજી બાકી છે. હાલમાં ક્રિકેટ બોર્ડ અથવા IPL ગવર્નિંગ કાઉન્સિલ દ્વારા કોઈ સત્તાવાર પ્રતિબંધની પુષ્ટિ કરવામાં આવી નથી. જોકે પરાગ શિસ્તભંગનાં પગલાંનો સામનો કરી રહ્યો હોવાનું કહેવાય છે.
સ્ટેડિયમ-ડ્રેસિંગરૂમ નો-સ્મોકિંગ ઝોન
IPL સ્ટેડિયમ અને ડ્રેસિંગરૂમ આરોગ્ય અને સલામતી પ્રોટોકૉલ હેઠળ નો-સ્મોકિંગ ઝોન હેઠળ આવે છે અને ધૂમ્રપાન કરવાની મનાઈ છે. ક્રિકેટ બોર્ડની માર્ગદર્શિકા આ જગ્યાઓમાં તમાકુ અને સંબંધિત ઉત્પાદનોના ઉપયોગ પર પ્રતિબંધ મૂકે છે. તેથી ડ્રેસિંગરૂમની અંદર વેપિંગ કરવાથી એકસાથે અનેક નિયમોનું ઉલ્લંઘન થાય છે. જોકે મુશ્કેલી ત્યાં સમાપ્ત થતી નથી. એવું લાગે છે કે જો દોષી ઠરે તો રિયાન પરાગને કેદની સજા થઈ શકે છે.
શું રિયાન પરાગને જેલ થશે?
ભારતે ૨૦૧૯માં પ્રોહિબિશન ઑફ ઇલેક્ટ્રૉનિક સિગારેટ ઍક્ટ (PECA) હેઠળ ઈ-સિગારેટ પર સંપૂર્ણપણે પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો. આ કાયદો ઈ-સિગારેટના ઉત્પાદન, આયાત, નિકાસ, પરિવહન, વેચાણ, વિતરણ, સંગ્રહ અને જાહેરાતને આવરી લે છે. આવી બધી પ્રવૃત્તિઓ ભારતીય કાયદા હેઠળ સજાપાત્ર ગુનાઓ છે. આ કાયદા હેઠળ કાર્યવાહી થાય તો રિયાન પરાગને જેલની સજા થઈ શકે છે.
કાયદામાં સજાની જોગવાઈ
PECA હેઠળ પહેલી વાર ગુનેગારને એક વર્ષ સુધીની જેલની સજા થઈ શકે છે. તેને એક લાખ રૂપિયા સુધીનો દંડ અથવા બન્ને દંડ એકસાથે થઈ શકે છે. વારંવાર કાયદાનો ભંગ કરનારા ગુનેગારોને ૩ વર્ષ સુધીની જેલ અને પાંચ લાખ રૂપિયા સુધીના દંડની સજા થઈ શકે છે. ઈ-સિગારેટનો સંગ્રહ કરવા પર પણ છ મહિના સુધીની જેલની સજા થઈ શકે છે. કેન્દ્રીય આરોગ્ય મંત્રાલયે ૨૦૨૩માં સ્પષ્ટતા કરી હતી કે વ્યક્તિગત કબજો પણ PECAનું ઉલ્લંઘન કરે છે. આ હેતુ વ્યાપારી હોય કે વ્યક્તિગત, એ ધ્યાનમાં લીધા વિના લાગુ પડે છે. જાહેર સ્થળોએ વેપિંગ સિગારેટ્સ ઍન્ડ અધર ટબૅકો પ્રોડક્ટ્સ ઍક્ટ (COTPA) 2003 હેઠળ પણ આવે છે જેમાં અલગ દંડ છે.
કૅપ્ટનોએ ડ્રેસિંગ-રૂમમાં કૅમેરાનો વિરોધ કર્યો હતો
અહેવાલો પ્રમાણે IPLની આ સીઝનની શરૂઆત પહેલાં મુંબઈમાં બધા જ કૅપ્ટનોની યોજાયેલી મીટિંગમાં મોટા ભાગનાએ લાઇવ ટેલિકાસ્ટ વખતે ડ્રેસિંગ-રૂમમાં કૅમેરા ફેરવવા વિશે વાંધો ઉઠાવ્યો હતો. તેમનો વાંધો ઈ-સિગારેટના ઉપયોગને લઈને નહોતો, પણ ખેલાડીઓની પ્રાઇવસીને લઈને હતો. ઘણી વાર ખેલાડીઓ ગરમીમાં રમીને આવીને કપડાં કાઢીને બેઠા હોય છે અને એને કૅમેરામાં ઝડપવાથી બચવા માટે હતો.
ફિન્ચ અને ડિવિલિયર્સ પણ ઝડપાયા હતા
ઈ-સિગારેટના કશ લેતાં પકડાનાર રિયાન પહેલો ખેલાડી નથી. આ પહેલાં IPLની ૨૦૨૦ની સીઝનમાં રાજસ્થાન અને બૅન્ગલોર વચ્ચેની ટક્કર દરમ્યાન ઑસ્ટ્રેલિયન ક્રિકેટર આરોન ફિન્ચ તેમ જ તાજેતરમાં સાઉથ આફ્રિકન લીગ દરમ્યાન VIP સ્ટૅન્ડમાં લેજન્ડ એ. બી. ડિવિલિયર્સ પણ વેપિંગ કરતાં કૅમેરામાં ઝડપાયા હતા.
હજી થોડા દિવસ પહેલાં જ ગુજરાત ટાઇટન્સ વતી રમી રહેલો સાઉથ આફ્રિકન પેસ બોલર કૅગિસો રબાડા પણ હોટેલની બાલ્કનીમાં સિગારેટ પી રહ્યો હોવાનો વિડિયો સોશ્યલ મીડિયામાં ભારે વાઇરલ થયો હતો. જોકે આ બધા ડ્રેસિંગ-રૂમની બહારના હતા.
